İbrahim Natiki Şirvani ve "Risale-i Akaidi'l-İslam" adlı eseri (Metin-inceleme)

ÖZET Osmanlı ilim geleneğinde kaleme alınan kelâm ve akâid risâleleri, belirli meselelerle sınırlı kalmayıp geniş bir düşünce ufkunu ve zengin birikimi yansıtmaktadır. Osmanlı'da klasik eserlerin yeniden yorumlanmasını, derinleştirilmesini ya da özetlenmesini hedefleyen çeşitli metin türleri de yaygınlık kazanmıştır. Bu çerçevede şerh, hâşiye, zeyl, ta'lîk, nazm, telhis, tefsir, muhtasar ve tercüme gibi biçimlerde kaleme alınan eserler hem kelâm ilmi geleneğinin sürekliliğini sağlamış hem de bu alanın yeni yorumlara açık yapısını ortaya koymuştur. Bu üretim tarzı, lafzî açıklamaların ötesine geçen, metinlerin muhtevasını geliştirmeyi amaçlayan dinî düşünce faaliyetinin bir yansımasıdır. Bu çalışmada, Osmanlı'da kelâm ve akaid risalaleri geleneği içinde yer alan falanca yüzyılın âlimlerinden biri olan İbrâhim Nâtıkî Efendi'nin Risâle-i Akâidi'l-İslâm adlı eseri merkeze alınarak, yazarın kelâm ilmi içerisindeki konumu ve İslâm akaidine dair görüşleri analiz edilmektedir. Nâtıkî Efendi'nin inanç esaslarına yaklaşımı değerlendirilirken hem klasik kelâmî yaklaşımlar hem de döneminin dinî ve felsefî arka planı dikkate alınmıştır. Eserin çözümlemesi, analiz yöntemine dayalı olarak gerçekleştirilmiş ve elde edilen bulgular ilgili alt başlıklar altında sınıflandırılmıştır. Ehl-i sünnet anlayışı ve Kur'ân temel alınarak yapılan değerlendirmeler, İbrâhim Nâtıkî'nın kelâm düşüncesine sunduğu katkıyı ortaya koymayı amaçlamaktadır. Ayrıca çalışmada başvurulan kaynakların zenginliğine dikkat çekilerek, ilmî geleneğin sürekliliği içinde bu eserin yeri vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kelam ve İslam Mezhepleri Tarihi, Osmanlı Devleti, İbrâhim Nâtıkî, Risâle-i Akâidi'l-İslâm.