Demolition as an ideological strategy: The case of Ankara (1994-2023)

Mimarlık pratiğinde yıkım, kentsel dokunun ve mekansal anlatıların yeniden yapılandırılmasına yönelik fiziksel bir müdahale olarak ortaya çıkar. Genellikle sermaye odaklı dönüşüm süreçleri içerisinde gerçekleşen yıkım eylemleri, yalnızca bir yapının maddi varlığını ortadan kaldırmakla kalmaz; aynı zamanda, o yapıyla ilişkilendirilen değeler bütününün dönüşümü için bir ön koşul işlevi görür. Bu bağlamda yıkım, hem sonlandırıcı hem de kurucu bir eylem olarak işlev görür; mevcut anlatıların yok edilmesini ve yeni anlatıların inşasını mümkün kılar. Bu çift yönlü yönüyle yıkım, sabit bir anlamdan ziyade üretken bir belirsizlik taşır; aynı anda hem sonu hem başlangıcı, hem iptali hem de tesisi temsil eder. Bu nedenle, yalnızca bir yok etme pratiği olmanın ötesinde, ideolojik yeniden yapılanmanın eşiği olarak konumlanır. Ayrıca bir yapının tarihsel, kültürel ve simgesel bağlamlarından koparılması, anlamının dönüştürülmesi ya da silinmesi gibi dolaylı biçimlerde de tezahür eder. Bu çerçevede yıkım, yalnızca bir imha aracı değil, tipolojik çeşitlilik sergileyen çok katmanlı bir pratiktir. Ankara, yıkım pratiklerinde tipolojik çeşitliliğin kullanıldığı ve bu çeşitliliğin farklı biçimlerde tezahür ettiği belirgin bir örnek olarak öne çıkmaktadır. 1994 yılından itibaren neoliberal-İslamcı belediye yönetimi altında gerçekleşen yıkım müdahaleleri, büyük ölçüde Cumhuriyet dönemi anlatılarını ve değerlerini temsil eden kamu yapılarının hedef alınmasıyle şekillenmiştir. Bu süreç; yapıların tamamen ortadan kaldırılmasını, renosvasyon ve yeniden işlevlendirme pratikleri araclığıyla anlatıların bastırılmasını ve Osmanlı ile Selçuklu üsluplarının senteziyle yeni kamu yapılarının inşa edilmesini içermekte, böylece cumhuriyet modernleşmesine karşıt anlatılar oluşturulmaktadır. Bu yolla, yıkım, Ankara'da Cumhuriyet ve modernizmle ilişkilenen anlatıların yeniden şekillendirilmesine yönelik ideolojik bir stratejiye dönüştürülerek araçsallaştırılmıştır. Bu bağlamda bu tez, yıkım eylemlerini ideolojik bir yorumlacı araç olarak kavramsallaştırmayı ve seçilmiş vaka çalışmaları üzerinden bu eylemlerin tipolojik bir kataloğunu oluşturmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, yıkımın, iktidarın kamu mimarisini dönüştürerek kendi hegemonyasını kurduğu ve pekiştirdiği bir strateji olarak nasıl işlediğini de araştırmaktadır.