Iğdır ilinde bal arısı yetiştiriciliğinin yapısal özellikleri

Bu çalışma, Iğdır ilinde arı yetiştiriciliği ile üretim yapan ve geçimini bu faaliyetten sağlayan arıcılık işletmelerinde yetiştiricilik özelliklerinin belirlenerek, bölge arıcılığının sorunlarına çözüm önermek, geliştirilmesine katkı sağlamak amacıyla yürütülmüştür. Bu amaçla, basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle belirlenen 93 yetiştirici ile anket yapılmış olup, elde edilen veriler sayı ve yüzdelik olarak ifade edilmiş ve analitik değerlendirme için 2 testi kullanılmıştır. Yapılan değerlendirmelerde yetiştiricilerin ortalama tecrübe ve yaşlarının sırasıyla 20,1 yıl ve 51,8 yaş olduğu belirlenmiştir. İşletmelerde ortalama arılı kovan sayısı 115,9 adet işletme-1 olup, hepsi modern kovan tipindedir. Yıllık ortalama oğul sayısı 13,9±1,3 adet koloni-1, ana arı değişimi ortalama 2,5±0,4 yıldır. Yetiştiricilerin %38,7'sinin asıl iş, %48,4'ünün ek gelir ve %12,9'unun hobi olarak arıcılık yaptıkları belirlenmiştir. Yetiştiricilerin %73,1'inin il içi gezginci ve %16,1'inin ise sabit arıcılık yaptıkları belirlenmiştir. Yetiştiricilerin %71,0'i arı genotipi olarak Kafkas arı melezini kullanmaktadır. Arıcıların %57'si her gün arıcılıkla ilgilenirken, %40,9'u haftada iki-üç kez, %2,2'si ise yaklaşık 15 günde bir arılarla ilgilenmektedir. Kovan başına ortalama bal verimi 8,7±0,5 kg koloni-1 olup, yetiştiricilerin %82,8'i bal veriminin iklim faktörlerinden etkilendiğini bildirmişlerdir. Yıllara göre değişmekle birlikte, ani hava değişimi, kuraklık, rüzgâr, soğuk, kar yağışı ve aşırı yağmur olaylarının öne çıktığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte yetiştiricilerin %3,2'si oğul verme ve arıların kovanları terk etmesini, %4,3'ü aynı bölgede fazla arılı kovanların bulunmasını, %4,3'ü ise arılara yapılan bakım ve beslemenin bal verimini etkilediğini bildirmişlerdir. Ayrıca, yetiştiricilerin %2,2'si arıların birbirlerini yağma ve %3,2'si hastalık ve zararlıların verimi etkilediğini belirtmişlerdir. Yetiştiriciler koloni kayıplarının %24,7 oranında kışlamadan, %20,4 oranında ana arıdan, %19,4 oranında arılı kovan yönetimindeki eksiklikten, %14,0 oranında da iklim faktörlerinden kaynaklandığını bildirmişlerdir. Sonuç olarak, bu çalışmada iklim ve çevre faktörleri dikkate alınarak, sağlıklı ve verimli koloniye sahip olmak için koloni kontrollerin, ana arı değişiminin, mevsimsel uygulamaların düzenli yapılması ve ballı bitkilerin yoğun olduğu yerlere arıların götürülmesi gerektiği tespit edilmiştir.