İhracat pazar seçimi sürecinde karar destek sistemlerinin kullanımı

Küresel rekabetin yoğunlaştığı ve teknolojinin iş yapma biçimlerini dönüştürdüğü günümüzde, ihracat firmaları için doğru pazarlara yönelmek her zamankinden daha stratejik bir önem taşımaktadır. Özellikle elektrik-elektronik, makine ve otomotiv gibi yüksek katma değerli sektörlerde faaliyet gösteren işletmeler, sadece ürün kalitesiyle değil, aynı zamanda doğru pazar seçimi ve zamanında karar alma becerileriyle de uluslararası başarılarını şekillendirmektedir. Bu noktada, ihracat sürecinde alınan kararların yalnızca sezgi ve deneyimlere değil, veri temelli ve sistematik analizlere dayanması gerekmektedir. Geleneksel karar destek sistemleri, değişkenliği yüksek ve çok boyutlu ihracat ortamında yetersiz kalabilmektedir. Artan veri çeşitliliği ve hacmi, karar vericilerin daha ileri analiz araçlarına ihtiyaç duymasına yol açmıştır. Bu ihtiyaç doğrultusunda yapay zekâ temelli yöntemler, son yıllarda dış ticaret kararlarının yönetiminde önemli bir rol oynamaya başlamıştır. Özellikle makine öğrenmesi tabanlı algoritmalar, ülkelerin ekonomik, ticari, lojistik ve sektörel göstergelerini aynı anda değerlendirerek stratejik içgörüler üretebilmektedir. Bu tez çalışması, "İhracat Pazar Seçimi Sürecinde Karar Destek Sistemlerinin Kullanımı" başlığı altında, Türkiye'deki bir ihracat firmasının elektrik-elektronik, makine ve otomotiv sektörlerinde pazar seçimini yapay zekâ destekli veri analitiği yöntemleriyle değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, farklı ülkelere ait ekonomik göstergeler; ülkelerin genel dış ticaret verileri, Türkiye ile sektörel ikili ticaret verileri, ticaret kolaylığı ve lojistik performans gibi birçok değişken bir araya getirilerek analiz edilmiştir. Bu kapsamda, öz düzenleyici haritalar (Self-Organizing Maps - SOM) ve k-means (k-ortalamalar) gibi yapay zeka öğrenmesine dayalı kümeleme analizi teknikleri kullanılarak, benzer özelliklere sahip ülkeler gruplandırılmış, ardından her kümenin ihracat potansiyeli TOPSIS yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu analizler, sadece potansiyel pazarları tanımlamakla kalmamış; Türkiye'nin mevcut ihracat yapısıyla model sonuçları kıyaslanarak, karar destek sistemlerinin doğruluğu da değerlendirilmiştir. Tezin bulguları, ihracat kararlarının daha sağlıklı ve hızlı alınmasını sağlayan yapay zekâ destekli sistemlerin firmalara sunduğu avantajları ortaya koymayı hedeflemektedir. Elde edilen sonuçların hem akademik literatüre katkı sunması hem de ihracat stratejisi geliştiren uygulayıcılara yol göstermesi beklenmektedir.