II. Meşrutiyet Dönemi'nde Bayezid Sancağı (1908-1918)

Osmanlı Devleti çok geniş bir coğrafyada yaklaşık altı yüzyıl hüküm sürmüş bir imparatorluk olmakla birlikte günümüzde mevcut büyük devletlerin birçoğunun gerçekleştiremediği bir istimalet ve müsamaha politikasıyla farklı unsurları bünyesinde barındırmıştır. Bu uzun ömürlü imparatorluk, fethedilen topraklarda çok katı idare politikaları uygulanmamış bilakis Osmanlı yönetim anlayışını yansıtacak şekilde küçük değişiklikler ile birlikte mevcut idare tarzları korunmuştur. Osmanlı taşra idaresi ile ilgili yapılan her çalışma bu konudaki bir eksiği gidermekte ve idare tarzının daha iyi anlaşılmasına hizmet etmektedir. Bu noktadan hareketle Bayezid Sancağı'nın Meşrutiyet dönemindeki sosyal, siyasi, ekonomik, durumunun yanı sıra aşiret alayları ve Ermeni Meselesinin Sancağa yansımaları çok yönlü bir şekilde araştırılarak incelenmiştir. Çalışma dört bölümü ihtiva etmektedir. Birinci Bölümde II. Meşrutiyet Dönemi olarak bilinen 1908-1918 yılları arasında öne çıkan temel hususlara yer verilmiştir. İkinci Bölümde Bayezid Sancağı'nın tarihçesi verildikten sonra 1908-1918 yılları arasında yaşanan idareci değişiklikleri, Osmanlı Devleti ile İran arasında yaşanan sınır anlaşmazlıkları, sosyo-ekonomik durum, nüfus yapısı, eğitim durumu gibi konular üzerinde durulmuştur. Üçüncü Bölümde Müslüman tebaanın asırlarca beraber yaşadığı ve son dönemlere kadar problem yaşamadığı Ermeniler ile ilgili genel bilgiler verildikten sonra bir kısmının dış mihrakların etkisinde kalarak devletin huzur ve asayişini tehdit eden faaliyetlerine değinilmiştir. Dördüncü Bölümde Sultan II. Abdülhamid devrinin projesi olan ve Meşrutiyet döneminden sonra da kimi yapısal değişikliklerle varlığı sürdürülen Aşiret Alayları ve bu teşkilatın Bayezid Sancağı'na yansımaları incelenmiştir.