II. Meşrutiyet döneminde Kütahya sancağı

23 Temmuz 1908'de II. Meşrutiyetin ilan edilmesi, Türk tarihindeki yeni bir dönemin başlangıcına zemin hazırlamıştır. İki yüzyıldır süregelen Türk modernleşmesi, II. Meşrutiyet döneminde yeniden hız kazanmıştır. Osmanlı tarihinin en çalkantılı dönemi olarak kabul edilen 1908-1918 yılları, bir yandan Osmanlı Devleti'nin sonunu hazırlarken, diğer yandan da yeni kurulacak cumhuriyet rejiminin temellerini atmıştır. Bu dönemde gerçekleştirilen reformlar yalnızca siyasî yaşamla sınırlı kalmamış, iktisadî, hukuk ve sosyal hayatın bütün alanlarına nüfuz ederek ülkenin genel yapısını derinden etkilemiştir. Ancak II. Meşrutiyet'in tam anlamıyla kavranabilmesi, şüphesiz yerel düzeydeki etkilerinin incelenmesiyle mümkün olacaktır. Bu düşünceden hareketle II. Meşrutiyet Dönemi'nin Kütahya Sancağı üzerindeki etkileri, idârî, siyasî, sosyal ve ekonomik boyutlarıyla incelenmiştir. İlk olarak, Kütahya Sancağı'nın mülkî yapılanması, Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan 20. yüzyıla kadar geçen süreçte meydana gelen değişim ve dönüşümler kronolojik sırayla ele alınmıştır. Akabinde II. Meşrutiyet döneminde Kütahya Sancağı'nda görev yapan mutasarrıf ve kaymakamların biyografileri ile yönetim tarzları detaylı bir şekilde tetkik edilerek bu yöneticilerin toplum üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Böylelikle, geçmiş dönemlerden miras kalan idârî sorunların bu süreçte devam edip etmediği ve yeni rejimin yerel düzeydeki yansımaları tespit edilmeye çalışılmıştır. II. Meşrutiyet'in ilanının Kütahya Sancağı üzerindeki etkileri, arşiv belgeleri ışığında incelenmiş ve bu süreçte yerelde nüfuz sahibi olan eşrafın, hâkim güç olma yönündeki çabalarını yoğunlaştırdığı görülmüştür. Öte yandan Süreç içerisinde gerçekleşen 1908, 1912 ve 1914 seçimleri yine arşiv belgeleri ve dönemin basınından hareketle masaya yatırılmıştır. Ayrıca, Kütahya Sancağı halkının dönemin dış gelişmeleri karşısında gösterdiği reaksiyon ve tepkiler üzerinde durulmuştur. Son Bölümde ise Kütahya Sancağı'nın nüfusu, eğitim, sağlık ve iktisadî yapısı ele alınmıştır.