İleri evre over kanseri hastalarında metformin ve statin kullanımının tedavi yanıtı ve prognoz üzerine etkisinin retrospektif değerlendirilmesi

Amaç: İleri evre over kanseri hastalarında metformin ve statin kullanımının tedavi yanıtı, progresyonsuz sağkalım ve genel sağkalım üzerine etkilerini retrospektif olarak değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif çalışmada, Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Polikliniği'ne Ocak 2015–Aralık 2024 arasında başvuran 309 ileri evre epitelyal over kanseri (FIGO evre III–IV) hastası incelendi. Hastane bilgi sisteminden metformin ve statin (atorvastatin, rosuvastatin, pitavastatin) kullanan hastalar belirlenerek demografik veriler, tanı zamanı, tedavi özellikleri, diyabetes mellitus (DM) ve hiperlipidemi öyküsü, metastaz durumu, laboratuvar parametreleri ve tedavi yanıtı değerlendirildi. İstatistiksel analizlerde IBM SPSS 26.0 kullanıldı ve p<0,05 anlamlı kabul edildi. Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 60,4 ± 12,3 yıl (22–90) idi. %26,9'unda DM, %19,1'inde over kanseri tanısı öncesi, %7,8'inde over kanseri tanısı sonrası DM saptandı. Tanı öncesi DM varlığı hem genel sağkalım hem progresyonsuz sağkalım açısından olumsuzdu (p<0,001 ve p=0,011) ve progresyon riskini artıran bağımsız bir faktör olarak bulundu (HR=1,672; p=0,006). Over kanseri tanısı öncesi hiperlipidemi tanısı alan hastaların tanı almayanlara göre genel sağkalımı kısaltmakla birlikte (38,6 / 39,6 ay, p<0,001) ölüm riskine anlamlı etkisi olmadı (HR=1,11; p=0,486). Tanı sonrası metformin kullanımı, genel sağkalımı anlamlı şekilde uzattı ve ölüm riskini %74 oranında azalttı (HR=0,262; p<0,001). Over kanseri tanısı sonrası metformin alan hastaların almayanlara göre progresyonsuz sağkalım anlamlı şekilde daha uzundu (47,3 ay / 38,6 ay, p=0,002). Metformin kullananlarda kullanmayanlara göre tam yanıt oranı iki kat daha yüksekti (%34,8 / %17,3; p=0,001), bu da ilacın kemoterapiye duyarlılığı artırabileceğini düşündürdü. Statin kullanımı da kullanmayanlara göre genel sağkalımı anlamlı biçimde uzattı (73,3 / 39,8 ay; HR=0,324; p<0,001). Ancak progresyonsuz sağkalım üzerine etkisi istatistiksel olarak anlamlı değildi (p=0,250). Tanı öncesi statin kullanımı ise sağkalım üzerinde belirgin fark oluşturmadı. Hastaların %60,5'inde hipertansiyon, %26,9'unda diyabetes mellitus ve %23,3'ünde kalp hastalığı mevcuttu ve ek hastalıkların dağılımı literatürle uyumlu bulundu. Hastaların %81,9'u tanı anında metastatikti. En sık metastaz yerleri sırasıyla lenf iii nodları (%29,6), karaciğer (%10,7) ve akciğer (%9,4) olarak saptandı. Hastaların %55'inde peritoneal karsinomatozis, %47,7'sinde plevral efüzyon veya asit mevcuttu. Sonuç: Diyabetes mellitus, ileri evre over kanserinde olumsuz prognostik faktör olarak öne çıkarken, metformin kullanımı, hastaların genel ve progresyonsuz sağkalımını anlamlı düzeyde uzattı ve kemoterapiye yanıt oranlarını iki katına çıkardı. Bu bulgu, metforminin yalnızca metabolik bir ajan değil, aynı zamanda potansiyel bir antitümör ve kemoterapi duyarlılığını artırıcı tedavi bileşeni olabileceğini gösterdi. Statin kullanımı da genel sağkalımı belirgin biçimde uzattı ancak progresyonsuz sağkalım üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlı değildi. Sonuç olarak bu çalışma metformin ve statinlerin ileri evre over kanseri tedavisinde destekleyici ajanlar olarak klinik değere sahip olabileceğini, ancak bu etkinin kesinleştirilebilmesi için prospektif, çok merkezli ve randomize klinik çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: İleri Evre Over Kanseri, Metformin, Statin, Diyabet, Hiperlipidemi