İleri yaş yoğun bakım hastalarında prognostik faktörler ve skor sistemleri

Amaç: Yoğun bakımda yatan yaşlı hastaların komorbiditeleri ve kritik durumları göz önüne alındığında, bu hastalar için prognoz ve mortalite prediksiyonu ve buna göre tedavilerinin düzenlenmesi hastalar için hayati önem taşıyacaktır. Çalışmadan elde edilen sonuçların, ileriye yönelik yoğun bakım servislerinde kritik yaşlı hasta takip-tedavi süreçlerinin iyileştirilmesi, morbidite ve mortalite oranlarının azaltılmasına yönelik fayda sağlaması amaçlandı. Bu çalışmada, 65 yaş üstü hastaların yoğun bakım takipleri sırasında prognozu etkileyen ve öngören faktörler belirlenmeye çalışıldı. Gereç ve Yöntem: Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Dahiliye Yoğun Bakım Ünitesinde haziran 2022- aralık 2023 tarihleri arasında takip edilen, 65 yaş ve üstü hastaların verileri retrospektif olarak incelendi. Gerekli veriler hasta dosyaları ve hastane elektronik veritabanı taranarak elde edildi. Hastaların demografik verileri, özgeçmişleri, hastane ve yoğun bakım yatış süreleri, sağkalım ve mortaliteleri, yoğun bakım yatışında aldığı tedaviler ve laboratuvar değerleri kaydedildi. Yoğun bakıma kabulden itibaren ilk 24 saat içinde ve yoğun bakımdan taburcu edilmeden son 24 saat içinde ölçülen CRP ve albümin değerleri kaydedildi. Albümin ve CRP değerlerindeki değişimi ifade etmek için 'Delta CRP' ve 'Delta Albumin' ifadeleri kullanıldı. Yoğun bakıma kabulden itibaren ilk 24 saat içinde ve yoğun bakımdan taburcu edilmeden son 24 saat içinde SOFA ve APACHE-II skorları hesaplandı. SOFA ve APACHE-II puanlarındaki değişimi ifade etmek 'Delta SOFA' 'Delta APACHE' ifadeleri kullanıldı. Elde edilen veriler sağ kalan ve kaybedilen hasta gruplarında karşılaştırıldı. Bulgular: Çalışmaya yoğun bakımda izlenen 65 yaş ve üzeri toplam 161 hasta dahil edildi. Hastaların 45 günlük takibi sonucunda 83'ünün (%51,55) exitus olduğu, 78'inin (%48,45) hayatta kaldığı görüldü. Mortalite riskini artıran faktörlerle ilişkili; albümin düzeylerindeki azalma yaş ve cinsiyetten bağımsız olarak ölüm riskini arttırmaktaydı (p=0,010). SOFA ve APACHE skorundaki artış, yaş ve cinsiyetten bağımsız olarak mortalite riskini arttırmaktaydı (her ikisi için de p<0,001). Diğer faktörlerden bağımsız olarak hematolojik malignite varlığı mortalite riskini arttırmaktaydı (p=0,028). Sepsis nedeni ile yoğun bakım yatışı olması, yoğun bakımda steroid tedavisi almış olmak mortalite riskini arttırmaktaydı (sırasyla p=0,007 ve p=0,009). Yoğun bakım yatış süresinin artışı, bağımsız mortalite riskini artırmaktadır (p=0,009). Yoğun bakımda izlenen yaşlı bireylerdeki SOFA ve APACHE skorlarındaki azalma, sağkalım olasılığını arttırmaktaydı (her ikisi için de p<0,001). Sonuç: Yaşlı hastalarda yoğun bakım mortalitesi yüksektir. Yoğun bakımda izlenen yaşlı hastalar için; sepsis nedeni ile yoğun bakım yatışı, altta yatan hematolojik malignite varlığı, yoğun bakım yatış süresinin artması, takipte albümin düzeylerindeki düşüş, yoğun bakım takibinde kortikosteroid tedavisi almak yoğun bakım mortalite riskini artıran bağımsız bir faktörlerdir. Yoğun bakıma giriş ve çıkışlarda ölçülen CRP, albümin düzeyleri, SOFA ve APACHE-II skorları, yatış sırasında yapılan kan transfüzyonları ve invaziv mekanik ventilasyon, sağ kalan ve kaybedilen gruplarda anlamlı derecede farklıdır. Bu parametreler hasta takip ve tedavi süreçlerinde yararlı olabilir. Delta SOFA ve delta APACHE-II değerlerindeki artış, yaş ve cinsiyetten bağımsız olarak artmış yoğun bakım mortalite riski ile ilişkilidir. Takiplerde SOFA ve APACHE-II puanlarında düşme, artan sağ kalım olasılığı ile ilişkilidir. Bu parametreler hastaların takibinde, prognoz ve mortalite tahmininde ve tedavi yanıtı değerlendirmesinde klinik fayda sağlayabilir. Anahtar Kelimeler: Yaşlı hasta, yoğun bakım, prognoz ve mortalite