Taxonomy, stratigraphic and palaeogeographic distribution and palaeoenvironment of charophytes flora of neogene continental sediments around Ilgın (Konya)- Yalvaç (Isparta) (central Anatolia/Türkiye)

Girogonit, Characeae familyasının kalsifikasyona uğramış üreme organlarına verilen bir isimdir. Bu terim, 19. yüzyılın başlarında paleontologlar tarafından çeşitli deniz organizmaları ile ilişkilendirilmiş, ancak daha sonra Characeae üreme organlarıyla özdeşleştirilmiştir (Lamarck, 1804; Mädler, 1955; Grambast, 1958). Characeae familyasının yeşil algleri, karasal bitkilerin potansiyel ataları olarak kabul edilmiş ve özellikle Chara, Coleochaete ve Spirogyra cinsleri, kara bitkilerine en yakın algler olarak tanımlanmıştır (Pickett-Heaps, 1975; Mattox ve Stewart, 1984). 1970'lerde yapılan keşifler, bu alglerin kara bitkileriyle olan evrimsel ilişkisini güçlendirmiştir (Pickett-Heaps, 1975). Paleoekolojik çalışmalar, Characeae fosillerinin, tarih öncesi iklim ve çevre değişimlerinin izlenmesinde önemli biyobelirteçler olduğunu göstermiştir (Soulié-Märsche, 1991). Bu algler, özellikle tatlı ve acı su ortamlarında yaygındır ve fosil kayıtları, bu ortamlarda uzun süreli varlıklarını belgelemektedir (Feist vd., 2005). Girogonitler, spiral hücrelerin oluşturduğu sinistral sarmallara sahip kalsifik yapılar olarak tanımlanır ve 425 milyon yıldan günümüze kadar geniş bir fosil kaydına sahiptir (Soulié-Märsche vd., 2002). Bu yapılar, özellikle biyostratigrafik analizlerde ve paleoçevresel yorumlamalarda kullanılmıştır. Karofitler, Antarktika hariç tüm kıtalardaki sucul ekosistemlerde geniş bir dağılıma sahip olan önemli makrofitlerdir. Bu türler, acı su ve tatlı su ekosistemlerinde biyokütle biriktirerek, besin sentezi, karbon depolanması ve habitat sağlama gibi ekosistem hizmetlerine katkıda bulunur (Schneider et al., 2015). Özellikle sığ göllerin ekosistem dinamiklerinde kritik rol oynarlar ve fitoplanktonların büyümesini baskılayarak su kalitesini artırırlar (van Den Berg et al., 1998). Karofitler, çeşitli pH aralıklarında yaşayabilme yetenekleriyle dikkat çeker ve fosfor, demir oksit gibi abiyotik faktörlerden olumlu etkilenirler (Caisová ve Gąbka, 2009). Ayrıca, suyun kimyası, sıcaklık ve deniz seviyesinden yükseklik gibi çevresel faktörler, karofitlerin dağılımını önemli ölçüde etkiler (Sirna, 1963; Dąmbska, 1964; Haas, 1994). Bu özellikleriyle karofitler, paleolimnolojik çalışmalarda kullanılan önemli biyobelirteçler olarak öne çıkmaktadır (Soulié-Märsche, 1991; García, 1994). Özellikle Nitellopsis obtusa türü, paleoekolojik rekonstrüksiyonlarda önemli bir rol oynar (Kröpelin ve Soulié-Märsche, 1991). Yalvaç ve Ilgın havzaları, yaşları erken Miyosen'den Pleistosen'e kadar değişen çeşitli bir karofit topluluğu barındırmaktadır. Bu doktora tezinde 16'ya kadar bilinen takson tanımlanmış ve gösterilmiştir. Ayrıca, 11 takson tanımlanmış ve açık adlandırmada tutulmuştur (sınırlı sayıda popülasyon ve kötü korunmuş). Bu flora, charophyte paleoekolojisi, çeşitli litolojik birimlerin göreceli yaşı (biyostratigrafi) ve charophyte paleobiyocoğrafyası hakkında değerli bilgiler sağlar. Göksöğüt Formasyonu'nun (Şarkikaraağaç, Yalvaç Havzası, Balcı kesiti ve SK-2 sondaj kuyusu) gölsel kayaçlarında (marnlar ve kireçtaşları) ve palustrin fasiyeslerinde (organik açıdan zengin marnlar ve linyitler) saptanan flora 8 takson oluşmaktadır: Chara vulgaris, Chara globularis, Chara sp., Sphaerochara cf. intricata, Sphaerochara sp., Lychnothamnus barbatus subsp. megalicarpus, Lychnothamnus duplicicarinatus ve Nitellopsis (Tectochara) etrusca. Bu topluluk, Göksöğüt Formasyonu'nun Avrupa karofit biyozonu Nitellopsis (tectochara) etrusca (Riveline vd., 1996) ile ilişkilendirilebileceğini göstermektedir ki bu biyozonun yaşı üst Miyosen-alt Pliyosen'dir (büyük olasılıkla Vallesiyen). Bu charophyte florasına eşlik eden zengin bir mikro fosil topluluğu bulunmuştur, bunların arasında 4 takson sucul ve halofit otsu bitkilerin meyve/tohumları, ayrıca gastropodlar ve ostrakodlar bulunmaktadır. Ilgın Havzası'ndaki Aşağıçiğil Formasyonu'nun (Kiresendere, Çiğil, Yukarıçiğil, Çebişli stratigrafik kesitleri) Miyosen palustrin çökellerinden (organik açıdan zengin kiltaşları) ve gölsel kayaçlarından (marnlar, kireçtaşları) ve tufalar elde edilen karofit florası, Chara vulgaris, Chara globularis, Chara molassica var. molassica, Chara molassica var. notata, Chara multispira, Chara pappii, Chara sp.1 -5, Sphaerochara ulmensis ve Sphaerochara miocenica'dır. Bu karofit topluluğu Riveline ve diğerlerinin (1996) Avrupa karofit bizonları ile ilişkilendirilebilir: Chara notata, Rantzieniella nitida, Stephanochara berdotensis, Nitellopsis (Tectochara) ginsburgi ve Nitellopsis (Tectochara) etrusca'nın tabanı. Bu biyozonların yaşları Üst Oligosen'den (Üst Şattiyen) Üst Miyosen'e (Tortoniyen) kadar değişmektedir. Ancak, Sphaerochara miocenica'nın varlığı Aşağıçiğil Formasyonu'nun yaşının orta Miyosen (Serravaliyen) olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, ostrakodlar gibi diğer mikrofosillere dayalı olarak bölgede yapılan önceki biyostratigrafik çalışmalarla uyumludur. Ayrıca, aynı Ilgın Havzası'nda, Dursunlu'nun erken Pleyistosen palustrin çökellerinden (organik açıdan zengin killer) ve gölsel çökellerinden (marnlar) elde edilen karofit florası 11 türden oluşmaktadır: Chara vulgaris, Chara globularis, Chara hispida, Chara pappii, Chara molassica var. notata, Chara sp.1 -2, Sphaerochara intricata, Sphaerochara prolifera, Lychnothamnus barbatus var. antiquus ve Nitellopsis obtusa. Bu charophyte florasına eşlik eden zengin bir mikrofosil topluluğu bulunmuştur, bunlar arasında 7 tür sucul ve halofit otsu bitkilerin meyve/tohumları, gastropodlar (12 tatlı su ve 4 kara gastropod türü), ostrakodlar (6 tür), balık (7 takson) ve herpetofauna kalıntıları (kara kurbağası, kurbağa, kaplumbağa ve yılan) bulunmaktadır. Bu topluluğun ekolojik gereksinimleri (yaşayan türlerin baskın olduğu), Günz buzullaşması sırasında Ilgın Havzası'nın yoğun bir palustrin bitki örtüsü kuşağına sahip çok sığ ötrofik bir göl tarafından işgal edildiğini ve bunun sığ (2-15 m derinlikte), kararlı, oligotrofik, alkalin ve oligohalin bir göle dönüştüğünü göstermiştir. Burada incelenen karofit florası, özellikle Güney Avrupa ve Orta Doğu Akdeniz havzalarında geniş bir paleocoğrafik dağılım göstermektedir. Bu dağılım, Akdeniz bölgesinde Miyosen ve Pleyistosen boyunca, enlemsel bir iklim kontrolünü takiben belirli bir dereceye kadar floral homojenliğin var olduğunu göstermektedir.