İlhanlı Devletinin Müslüman ve Hristiyan dünyası ile diplomatik münasebetleri

Diplomasi, tarih boyunca devletlerarası ilişkilerin tesisinde ve yürütülmesinde vazgeçilmez bir araç olarak işlev görmüştür. Ortaçağ'da bu ilişkiler, genellikle elçiler aracılığıyla yürütülmüş; siyasi, askerî ve ticari maksatlarla farklı coğrafyalar arasında karşılıklı etkileşimler sağlanmıştır. Bu bağlamda, 13. yüzyıldan itibaren dünya tarihinin seyrini derinden etkileyen Büyük Moğol İmparatorluğu ve onun uzantılarından biri olan İlhanlılar, diplomasi alanında sergiledikleri pragmatik ve kurumsal yaklaşımlarla dikkat çekmiştir. Çingiz Han'ın başlattığı ve takip eden hanedanlar tarafından geliştirilen diplomatik uygulamalar savaşlarla alınan galibiyetlerin dışında da diplomasi yoluyla geniş bir coğrafyada siyasi hâkimiyet kurulmasının mümkün olduğunu göstermiştir. Bu tezde, 13. ve 14. yüzyıllarda Moğol dünyasında diplomasi anlayışı ve uygulamaları, Büyük Moğol İmparatorluğu ve İlhanlılar ekseninde ele alınmıştır. Çalışmada, elçilerin uluslararası ilişkilerdeki işlevi, protokol ve ağırlanma biçimleri; imparatorluk genelinde tesis edilen yam (posta teşkilatı) sistemi ile diplomatik yazışmalar arasındaki işlevsel ilişki; hanedanlar arası evliliklerin diplomatik ve stratejik boyutu ile İlhanlı hükümdarlarının muhataplarına gönderdikleri mektuplarda kullanılan dil ve üslubun diplomatik değerine odaklanılmıştır. Ayrıca, Moğol ve İlhanlı diplomasisinin İslam coğrafyası, Avrupa ve Bizans gibi farklı siyasi yapılarla kurduğu ilişkiler bağlamında kazandığı çeşitlilik ve esneklik de değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, Moğol ve İlhanlı yönetimlerinin yalnızca askerî güçleriyle değil, aynı zamanda sistemli ve kurumsallaşmış diplomasi anlayışlarıyla da etkili bir siyasal yapı inşa ettiklerini ortaya koymaktadır. Elçilik kurumuna verilen önem, iletişimi kolaylaştıran lojistik sistemlerin geliştirilmesi ve diplomatik yazışmalarda kullanılan stratejik dil, bu başarının temel unsurları arasında yer almıştır. Bu çerçevede, 13. ve 14. yüzyıllarda Moğol ilerleyişinin arka planında diplomasiye dayalı bir siyasal aklın ve merkezî organizasyonun varlığı açıkça görülmektedir.