İlk çocukluk dönemi eğitim mekanları: iç-dış mekan erişiminde kullanıcı tercihine dayalı bir model önerisi

Çocuklar milletlerin geleceğidir. Geleceğimiz olan çocukların kendini ifade etmeye başladığı ilk çocukluk döneminde (3-6 yaş) fiziksel, bilişsel, sosyal, dil ve duygusal gelişimlerine tanıklık eden mekanların tasarımı mimarlık konusu dahilinde çalışılması gereken önemli konulardan biridir. İlk çocukluk dönemi eğitiminde temel araç diğer gelişim dönemlerinden farklı olarak "Oyun"dur ve "Oyuna Erişim" kapsamında eğitimde iç ve dış mekan kullanımı etkindir. Eğitim kurumlarında ilk çocukluk dönemi içinde yer alan çocukların kullandığı eğitim (oyun) mekanlarının iç-dış mekan bütünlüğünde ele alınması ve iç-dış mekan erişim kolaylığında çözümlenmesi önemli bir tasarım problemidir. Türkiye'de ilk çocukluk dönemi eğitim mekanları, ilgili yönetmeliklerde farklı eğitim kurumları ile birlikte ya da ayrı şekilde çözümlenebilme esnekliğinde tanımlanmaktadır. Bu durum, çocukların kurumlardaki iç-dış mekan erişimlerini, kullanım durumlarını ve bu bağlamda mekansal ihtiyaçlarının ne ölçüde karşılanabildiği sorularını beraberinde getirmektedir. Mekansal erişim kapsamında yapılabilecek araştırmalar, mekansal çözümlerin erişim ilişkisi açısından olumlu ve olumsuz yönlerini belirleyerek ihtiyaca uygun düzenlemeleri ortaya koyabilecek niteliktedir. Bu araştırma ile ilk çocukluk dönemine hizmet veren mevcut kurumlardaki eğitim (oyun) mekanı organizasyonlarının erişimlerine dayalı durum tespitinin yapılması, eğitimci görüşlerinin alınması ve asıl kullanıcı olan çocukların mekânsal tercihlerinden elde edilen sonuçlara bağlı "mekânsal erişim modeli" geliştirilmesi amaçlanmıştır. Belirlenen amaç doğrultusunda Türkiye'deki sosyoekonomik çeşitliliğe örnek olabilecek tüm kurumları barındırabilmesi, Türkiye'deki sosyokültürel etkiye de bağlı olarak dış mekanı kullanma potansiyelinin yüksek olduğu bir coğrafyada yer alması ve kolay ulaşılabilir örnek alan oluşturması bakımından Antalya ili merkez ilçeleri örneklem alan olarak seçilmiştir. Örneklem alanda istatistiksel güven aralığını sağlayacak sayı ve çeşitlilikte rastgele yöntemle seçilen kurumlar ve bu kurumlarda yer alan öğrenci ve eğitmenlerle bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında üç aşamalı karma bir yöntem uygulanmıştır. İlk aşamada kurumlardaki ilk çocukluk dönemi eğitim mekanlarının erişim ilişkisi "Mekan Dizim" yöntemi üzerinden değerlendirilmiştir. İkinci Aşamada eğitimci ve uzman görüşleri alınarak içerik analizine bağlı olarak değerlendirilmiştir. Son Aşamada ise asıl kullanıcı olan ilk çocukluk dönemi çocukların mekânsal erişim tercihleri, çalışma kapsamında geliştirilen "görsel dizim" yöntemi üzerinden belirlenmiştir. Araştırma sonucunda mekânsal erişim ilişkileri ve kullanıcı tercihlerinin değerlendirilmesine bağlı "oyun tabanlı eğitime mekânsal erişim modeli" önerileri getirilmiştir. Mekânsal erişimi iyi organize edilmiş eğitim mekanı tasarımları, eğitim alanında yapılan bilimsel çalışmaların da uygulamalara yansımasıdır. Araştırmanın mekânsal düzen olarak mimarlık alanında getireceği sonuçlar kadar, çocukların tercihlerinin elde edilmesine bağlı geliştirilen yöntemle eğitim alanında getireceği sonuçları itibariyle de önemli olacağı düşünülmektedir.