İlköğretim okul yöneticilerinin, beden eğitimi öğretmenlerinin ve öğrencilerinin okul spor programlarındaki fair-play anlayışları: Bolu ili örneği

Bu araştırmanın amacı, ilköğretim okullarında bulunan okul yöneticileri, beden eğitimi öğretmenleri ve öğrencilerin okul spor programlarında ?fair-play? kavramına yönelik anlayışlarının belirlenmesidir.Araştırmada, Bolu ilindeki okullardan, okul spor programlarında en aktif olan 3 okul, çalışma alanı olarak seçilmiş ve bu ilköğretim okullarında öğrenim gören 7 ve 8. sınıf 7 öğrenci, bu okullarda görev yapan 3 beden eğitimi öğretmeni ve 3 yönetici ?amaçlı örneklem yöntemi? kullanılarak, katılımcı olarak seçilmişlerdir.Araştırmada model olarak nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada katılımcıların, okul spor programlarında, fair-play anlayışına ilişkin görüşlerini ve aynı zamanda fair-play anlayışına ilişkin sorunların çözümündeki rolleri ile fair-play anlayışının geliştirilmesine ilişkin düşüncelerini belirlemek için ?görüşme? yöntemi seçilmiş ve ?yarı yapılandırılmış görüşme formu? kullanılmıştır.Bu araştırma da betimsel analiz ve içerik analizi birlikte kullanılarak, veriler araştırmacı tarafından daha önce belirlenen temalara göre özetlenmiş ve içerik analizi ile kodlar ve temalar organize edilmiştir.Araştırma bulgularında, fair-play kavramına yönelik anlayışlarını; a) öğrenci katılımcılar: ?centilmenlik? (eşit şartlarda yarışmak, çıkar gözetmek, sportmenlik, kazanma öncelikli davranış, aşırı bağlılık, başarıyı paylaşma, hoşgörü, sportmenliğe aykırı davranış, dostça oynama); ?erdemlilik? (özeleştiri, sporseverlik, kazanma öncelikli davranış, sportmenlik, şiddete eğilim, empati kurma, birlikteliği sağlama, psikolojik şiddet, ruh güzelliği, dayanışma, kendini soyutlama), ?dürüstlük? (kazanma öncelikli davranış, doğru davranış, sportmenliğe aykırı davranış, sportmenlik, sonucu kabullenmeme, dürüstlüğe aykırı davranış, hakemi yanıltma), ?fırsat eşitliği? (ruh güzelliği, kendini ispatlama, bencillik, tavır almak, özeleştiri, şiddete yönelim, sonucu kabullenmeme, tepki göstermek, psikolojik şiddet, takım ruhunu oluşturma, adil olmak), ?empati? (duygusal tepki, azim gösterme, empati kurma, empatinin farkında olma, samimiyet, bencilce düşünce), ?şiddet ve saldırganlık? (sportmenlik, doğrudan tahrik edene yönelik saldırı, sportmenlik dışı hareket, adaleti sağlama) b) Öğretmen katılımcılar: ?centilmenlik? (çıkar gözetmek, sportmenlik), ?dürüstlük? rakibin sorunu, rakibin bu durumu bizi ilgilendirmez, avantaja çeviririm), temaları altında ifade etmişlerdir. Ayrıca fair-play ruhu ve eğitim, beden eğitimi dersinde fair-play öğretimi ve oyunlar, etkinlik/antrenman/yarışmalara katılım ile ilgili sorunlar, fair play ruhuna aykırı davranışları önleme ile ilgili görüşlerini belirtmişlerdir. c) Yönetici katılımcılar ise: fair play ruhu ve eğitim, sporda centilmenlik ve sportmenlik ile ilgili ileriye dönük çalışmalar, dürüstlük, öğrenciler arasında ayrımcılığa karşı davranış ile ilgili görüşlerini belirtmişlerdir.Sonuç olarak araştırmada; sportif rekreasyon programlarında öğrencilerin, ?centilmenlik, erdemlilik, dostça oynama ve yarışma, kaybetmeyi kabul etme? gibi temalarda olumlu davranışlar ifade ettikleri görülmüştür. Diğer taraftan fair-play'e aykırı davranış olarak, ?kazanma öncelikli anlayış? ile hareket ettikleri, takım arkadaşlarına ve rakibe karşı ?şiddet boyutunda? olumsuz düşünceleri olduğu ve fair- play'in özünü oluşturan ortak temalar konusunda, daha çok çalışmalar yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Beden eğitimi öğretmenleri ise; fair play ruhunun geliştirilmesine yönelik çalışmalarının yetersiz olduğunu, etkinlik/yarışmalara öğrencilerin katılımları konusunda sorunlar yaşandığını, fair-play ruhuna aykırı davranışları önleme konusunda, yeni yaklaşımlar geliştirme konusunda eksikliklerinin olduğunu, özellikle fair-play anlayışını anlama ve davranış boyutunda yetersiz olduklarını belirtmişlerdir. Diğer taraftan yöneticilerin, fair-play konusunda fazla görüş sahibi olmadıkları ve bu konuda çalışmaları genelde beden eğitimi öğretmeni ile işbirliği ekseninde yürüttükleri ortaya çıkmıştır.Anahtar kelimeler: Etik, fair-play, rekreasyon, okul sporları, spor etiği