İlköğretim okulu yöneticilerinin başarımlarının değerlendirilmesinde yeni bir model önerisi üzerine uygulamalı bir araştırma

ÖZET Örgütler, işgörenlerinin yetenekleri ve gösterdikleri başarım hakkında bilgi sahibi olmak ister. Bu amaçla işgörenlerin örgütsel amaçlara katkıları belirlenir. İşgörenler bu katkıları doğrultusunda örgüt tarafından ödüllendirilir, görevde yükseltilir, ücretleri belirlenir, cezalandırılır ya da son seçenek olarak işten çıkarılabilir. İşgörenlerin örgüte katkıları, başarım değerlendirme ile belirlenir. Başarım değerlendirme örgüt açısından olduğu kadar işgören açısından da önemlidir. İşgörenler başarım değerlendirme sonucunda kendi güçlü ve güçsüz yönleri hakkında bilgi sahibi olur, böylece gerekli önlemleri alabilirler. Başarım değerlendirme sürecinde, işgörenlerin çalışmaları, etkinlikleri, eksiklikleri, yeterlilikleri, fazlalıkları, yetersizlikleri gözden geçirilir. Bu değerlendirme için verilerin çeşitli kişi ve kaynaklardan toplanmış olması, değerlendirmenin geçerlilik ve güvenilirliğini arttırır. İşgören başarımını değerlendirmede çoklu veri kaynaklarına başvurmada amaç, olumsuzlukları en aza indirmek ve olumlu yönlerden mümkün olduğunca yararlanıp başarım değerlendirmesi yapmaktır. Bu yaklaşımda işgörenlerin başarımlarının değerlendirilmesi sadece üst konumunda olan birinci ve ikinci sicil amirlerinin değerlendirilmesi yeterli görülmez. Üstler dışında, astlar, meslektaşlar ve müşterilerin de görüşlerine başvurulur. Okul yöneticilerinin başarımlarını değerlendirmede çoklu veri kaynakları kullanılabilir. Araştırmanın genel amacı, "ilköğretim okulu yöneticilerinin başarımlarının değerlendirilmesinde yeni bir model geliştirmek" tir. Bu genel amaca ulaşabilmek için aşağıdaki alt amaçların gerçekleştirilmesine çalışılmıştır: 1. İlköğretim okulu yöneticilerinin başarımlarının değerlendirilmesinde yeni bir sisteme gereksinim var mıdır? 2. İlköğretim okulu yöneticilerinin başarımlarının değerlendirilmesinde kullanılacak Yönetici Başarımını Değerlendirme Formu'nda bulunması gereken özellikler yeniden belirlenebilir mi? "«?*"<$**» 3. İlköğretim okulu yöneticilerinin başarımlarının değerlendirilmesinde /,ft \^$?'^\ '' f- | sadece ilköğretim müfettişleri ve milli eğitim mü(|i|üŞ;a|d| görevlendireceği bir şube \ % X ' \%£U /, & fi müdürünün görüşleri yeterli midir? \\ 4>«*j t»$ u /4. İlköğretim okulu yöneticilerinin başarımlarının değerlendirilmesinde öğretmenler, meslektaşlar, öğrenciler ve velilerin görüşlerine de baş vurulması gerekir mi? Araştırmanın evrenini 2003-2004 öğretim yılında Sivas, Malatya, Gaziantep ve Elazığ, illerinde görev yapan ilköğretim müfettişleri ve müfettiş yardımcıları ile bu illerdeki ilköğretim okulu yöneticileri oluşturmaktadır. Bu öğretim yılında Sivas' ta 37, Malatya' da 42, Gaziantep' te 47 ve Elazığ' da 32 olmak üzere toplam 158 ilköğretim müfettişi bulunmaktadır. Aynı öğretim yılında, birleştirilmiş sınıflı ilköğretim okulları dışında kalan, Sivas'ta 271 Malatya'da 234, Gaziantep'te 251 ve Elazığ'da 142 olmak üzere toplam 898 okul bulunmaktadır. Bu okullarda ortalama 3 yöneticinin çalıştığı varsayımından hareketle ilköğretim okulu yönetici evreni yaklaşık olarak 2700 olarak kabul edilmiştir. İlköğretim müfettişleri için örneklem alınmamış doğrudan evrende çalışılmıştır. İlköğretim okulu yöneticileri için Oranlı Küme Örnekleme alınmıştır. Evreni teşkil eden 898 ilköğretim okulundan örneklem olarak 113 (Malatya: 28, Elazığ: 23, Gaziantep: 30 ve Sivas: 32) ilköğretim okulunun alınması grup örnekleme için yeterli görülmüştür. Araştırmanın amacına uygun özelliklere sahip bir anket geliştirilmiştir. Anket üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde katılımcıların cinsiyet, çalışılan il, görev, mesleksel kıdem ve eğitim seviyelerini belirlemeye yarayan 5 soru yer almaktadır. İkinci bölümde Sicil Raporu ve Yönetici Teftiş Formundan katılımcıların memnun olma düzeylerini belirlemeye yönelik 15 soru, üçüncü bölümde geliştirilmeye çalışılan başarım değerlendirme modelinde yer verilmesi düşünülen özellikleri belirlemeye yönelik 30 soru yer almaktadır. Araştırma sonucunda özetle şu bulgular elde edilmiştir: İlköğretim müfettişleri ve ilköğretim okulu yöneticilerinin %90' ı erkektir. Mesleksel kıdem açısından ilk sırayı 21-25 yıl çalışanlar almaktadır. Müfettişlerin eğitim düzeyleri yöneticilerden daha yüksektir. Müfettiş ve yöneticiler var olan başarım değerlendirme sisteminden memnun değildir. Araştırma kapsamında geliştirilmeye çalışılan model önerisi hem müfettişler hem de,yöne ticiler tarafından kabul görmüştür. IV