İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin dinlediğini anlama düzeylerinin belirlenmesi

Amaç: Bu araştırma ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin hikâye edici metin, şiir ve bilgilendirici metinde dinlediklerini anlama düzeyleri ve dinlediği hikâye edici, şiir ve bilgilendirici türdeki metinlerle demografik özellikler (devam ettikleri okul, cinsiyet, okul öncesi eğitim alıp almama, kendine ait evde kitaplığa sahip olma, ders dışında gün içinde okumaya ayrılan süre, gün içinde aile/arkadaşlarıyla sohbet etmeye ayırdığı süre, gün içinde televizyon izlemeye ayrılan süre, sinema ve tiyatroya gitme sıklığı, müzik dinleme sıklığı, anne- babanın eğitim durumu) arasındaki ilişkileri belirlemek ve bu ilişkilerin anlamlı olup olmadığını ortaya koymayı amaçlamıştır. Yöntem: Bu araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını Eskişehir ili; Odunpazarı ve Tepebaşı ilçesinde yer alan devlet okullarının dördüncü sınıflarında eğitim alan 642 öğrenci oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilmiş "Dinlediğini Anlama Testi" kullanılmıştır. Toplanan veriler araştırmanın amaçlarına uygun olarak parametrik testlerden t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile çözümlenmiş, ayrıca aritmetik ortalama ve standart sapma ile yorumlanmıştır. Bulgular: İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin dinlediğini anlama düzeyi "iyi" düzeyinde bulunmuştur. Dördüncü sınıf öğrencilerinin hikâye edici metin, şiir ve bilgilendirici metinde dinlediklerini anlama düzeyleri arasında hikâye edici metin türü, şiir ve bilgilendirici metin türüne göre dinlediğini anlama düzeyinde anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Metin türleri arasında en düşük dinlediğini anlama puanı şiir türünde bulunmuştur. Metin türleri bağlamında demografik etmenler incelendiğinde; hikâye edici, şiir ve bilgilendirici metinde dinlediğini anlama ile cinsiyet arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Okul öncesi eğitim alma durumunda hikâye edici ve bilgilendirici metinde anlamlı bir fark görülmüştür. Evde kendine ait bir kitaplığı olan öğrencilerin bilgilendirici metni daha iyi anladığı ortaya çıkmıştır. Ayrıca şiir türü metinde alınan dinlediğini anlama düzeyi ile müzik dinleme sıklığı arasında anlamlı bir farklılık görülmüştür. Hikâye edici, şiir ve bilgilendirici metin türünde dinlediklerini anlama düzeyleri ile öğrencilerin devam ettikleri okul ve anne- baba eğitim düzeyleri arasında anlamlı farklılık göstermektedir. Sonuç ve Öneriler: Elde edilen bulgulara göre ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin dinledikleri hikâye edici metinleri daha iyi anladıkları görülmüştür. Okul öncesi eğitim alan öğrencilerin hikâye edici ve bilgilendirici metni, şiire göre daha iyi anladığı görülmüştür. Müzik dinlemenin ise dinlediği şiir türü metni anlamaya etkisi görülmüştür. Öğrencilerin devam ettikleri okullar bazında dinlediklerini anlamaya yaşadıkları çevresel faktörler ve sosyo-ekonomik düzeyin etkisi görülmektedir. Öğrencilerin anne ve baba eğitim düzeylerinin de dinlediğini anlamaya etkisinin yüksek olduğu görülmüştür. Lise ve üniversite mezunu anne ve babaların çocukları da toplamda yüksek puan ortalamasına sahip bulunmuştur. Üç metin türü arasında şiir türü, anlama düzeyi açısından en düşük düzeyde bulunmuştur. Bu araştırmayla ilkokul düzeyinde dinleme etkinliklerine, özellikle şiire ve şiir türü tekerlemelere Türkçe dersinde dinleme etkinliklerinde daha çok yer verilmesi önerilmektedir. Anahtar kelimeler: İlkokul, Türkçe Dersi, Dinleme, Dinlediğini Anlama