İyi örgütlerde iyiyi geliştirmek: Sosyal girişimlerin olası olumsuz etkileri nasıl daha iyi yönetilebilir?

Sosyal girişimler, toplumsal sorunlara sürdürülebilir çözümler üretmeyi amaçlayan kuruluşlardır ve toplumsal fayda sağlayan 'iyi örgütler' olarak tanımlanırlar. Bu kuruluşlar, sosyal refaha katkıda bulunarak toplumsal hayatta önemli bir rol oynamakta ve ekonominin önemli bir bileşenini oluşturmaktadır. Ancak, sosyal girişimlerin her zaman ve her koşulda toplum üzerinde yalnızca olumlu sosyal etkileri olduğuna dair yanlış bir varsayım bulunmaktadır. Bu doktora araştırmasında, sosyal girişimlerin –özellikle de olası etkilerini tespit etmeyen, azaltmayan veya yönetmeyenlerin– hedef gruplar, ev sahibi topluluklar, çalışanları ve gönüllüleri dahil olmak üzere faaliyetlerinden etkilenen tüm insanlar üzerinde doğrudan ve dolaylı olumsuz sosyal etkilerinin gerçekleşmesinin muhtemel olduğu iddia edilmektedir. Sosyal girişimcilik alanında yaşanan gelişmeler, yeni sosyal girişim örgütlenme biçimlerinin ortaya çıkmasıyla birlikte hukuki ve tanımsal karışıklığa neden olmakta ve uygulamada birçok sorunla karşılaşılmaktadır. Bu doktora araştırmasının bir sonucu olarak, geniş anlamda bir sınıflandırmaya gidilmiştir. Bu sınıflandırmaya göre sosyal girişimler; büyük ölçüde bağışlara dayalı, kısa vadeli planlar yapan ve belirli ölçüde sivil toplum kuruluşlarına benzeyen 'geleneksel sosyal girişimler' ile sürdürülebilirlik odaklı, inovatif ve bağışlardan bağımsız olarak faaliyet gösteren 'yeni nesil sosyal girişimler' olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Yeni nesil sosyal girişimlere dönük olmak üzere ikisi Hollanda'da ve ikisi Türkiye'de olmak üzere dört vaka çalışması yapılmıştır. Ayrıca, sosyal girişimcilik ve/veya sosyal etki değerlendirmesi alanlarında bilgi sahibi olan altı bağımsız uzman ile mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Bu doktora araştırmasının kapsayıcı araştırma sorusu şu şekildedir: Sosyal girişimlerin potansiyel olumsuz sosyal etkileri nasıl daha iyi tanımlanabilir, azaltılabilir ve yönetilebilir? Araştırma sonuçları, sosyal girişimlerin olumsuz etkiler yaratabileceğini ve sosyal girişimlerin olası olumsuz sosyal etkilerini yönetmek ve en aza indirmek için sosyal etki değerlendirme ilkelerini uygulamaları gerektiğini ortaya koymuştur. Bu araştırma, ISO'nun standartlarına benzer bir şekilde sosyal girişim sektörüne özgü ayrı bir standart geliştirme gerekliliğini savunmaktadır. Bu doktora tezi, bir dizi mevcut standardı gözden geçirmekte ve özellikle sosyal girişim sektörü için bir standarda nelerin dahil edilmesi gerektiğine dair önerilerde bulunmaktadır. Anahtar Kelimeler: sosyal girişimcilik, sosyal girişimler, yeni nesil sosyal girişimler, sosyal etki değerlendirmesi, sosyal perfomans