İndüklenmiş pluripotent kök hücre kaynaklı kornea organoid modellerinin geliştirilmesi

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada yaklaşık sekiz milyon insan kornea kaynaklı körlük yaşamakta ve genelde tedavi yöntemi olarak kornea nakli işlemi uygulanmaktadır. Kornea nakli için uygun donör sayısında oldukça sıkıntı yaşanmaktadır. Kornea nakline yapay kornealar gibi yeni yaklaşımlar getirilmiş olsa da istenilen sonuçlara ulaşılamamıştır. Bunun nedeni ameliyat sonrası yaşanan uyumsuzluklar ve komplikasyonlardır. Günümüzde artık kişinin kendi deri fibroblast hücresinden indüklenmiş pluripotent kök hücre (İPKH) elde edilebilmekte ve in vitro ortamlarda uygun protokollerle farklı tipteki hücrelere dönüştürülebilmektedir. Dolayısıyla hücresel tedaviler alanında çığır açan bir buluş ile kişiye özel tedavi amaçlı kornea üretmek mümkün hale gelmiştir.İPKH'lerden in vitro koşullarda 3 boyutlu kornea organoidi oluşturmak için embriyogenez sürecini taklit ederek sırasıyla nöral farklılaşma, retinal ve korneal farklılaşma gerçekleştirilmiştir. Oluşan organoid yapıları ultrastrüktürel olarak elektron mikroskobunda ve farklılaşma verimliliği her basamağa özgün Pax6, p63 (nöroektodermal), Sox10, alpha-crystallin (retinal), Keratin 3/12, Kolajen tip I, Kolajen tip IV (korneal), CD200 gibi belirteçler ile analiz edilmiş ve fonksiyonel olarak oluşan kornea organoidlerinin in vivodaki yapıyı taklit ettiği gözlenmiştir.Doku mühendisliği, kornea hasarlanmasında kadavradan elde edilen kornea transplantasyonun yerine geçebilecek matriks yapıları geliştirmeye başlamıştır. Fakat oluşturulan bu yapıların biyouyumluluk, şeffaflık, esneklik gibi sorunlar ve yüksek maliyetler nedeniyle tedavide kullanılır olma yolunda sınırlılıklar içermektedir. Ayrıca elde edilen yapılarda kornea için oldukça önemli olan kolajen fibril dizilimine bağlı şeffaflık problemine bir türlü çözüm bulunamamıştır. Biz de bu bağlamda korneaya en uygun koşulu sağlayacak kendi doğal ortamını sunacak desellülerize edilmiş kornea iskelelerini kullandık.İPKH kaynaklı kornea organoidleri in vitro ortamda geliştirilmiş olup geliştirilen yapıların kornea hasarı ve/veya kornea hastalıklarında kişiselleştirilmiş tedavilerin geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Elde ettiğimiz bu verilerle kişiselleştirilmiş İPKH-türevli organoid kültürleri, hastalık modelleme, ilaç taraması, rejeneratif tıpta kullanılma potansiyeline sahiptir.