Hatırlamaya dayalı etkenlerin bilme hissi büyüklüğüne etkileri: Ölçüt-dışı hatırlama perspektifiyle

Son on yıl içinde, "Ölçüt-Dışı Hatırlama Hipotezi" (ÖDH) Bilme Hissinin (BH) "Hedef Ulaşılabilirliği" (HU) modelini genişleterek, sadece hedef kelime ile bağlantılı bilgiyi değil, bağlantısız bilgiyi hatırlamanın da BH'ni arttırdığını göstermiştir (Brewer, Marsh, Clark-Foos, & Meeks, 2010). Ancak HU modelinden farklı olarak doğru hatırlamanın yanlıştan daha fazla artırıcı etkisi olduğunu öne sürmüştür. Bu tezin amacı, ipucu-hedef kelimeler arasındaki anlamsal ilişkiye dair bir hatırlamanın varlığı ile doğruluğunu ayrıştırarak, ÖDH hipotezini test etmektir. Katılımcılar güçlü ilişkili (örn., PROTEİN-ET), zayıf ilişkili (örn., PROTEİN-BESİN) ve ilişkisiz (örn., PROTEİN-FIRÇA) kelime çiftlerinden oluşan bir liste çalıştılar. BH yargısını takiben kelime çiftinin ilişki gücünü veya hatırlayamadıklarında "bilmiyorum" cevabını belirtmelerini istedik. Hedef tanıma aşamasından sonra yapılan Hatırlama Deneyimi (HD) testinde ise hedef sözcükleri hatırlama (H) tipinde mi, bilme (B) tipinde mi yoksa tahminen (T) mi tanıdıklarını belirttiler. Beklediğimiz gibi, katılımcılar ipucu ile hedef sözcük arasında bir ilişki olduğunu belirttiklerinde, bu ilişkinin doğruluğundan bağımsız olarak, daha yüksek BH değerleri verdiler. Ayrıca doğru ve yanlış hatırlamaya ait BH yargıları arasında fark olmaması HU modelini desteklemiştir. Ek analizler kelime çiftinin ilişki gücü ile HD tipi arasında etkileşim olduğunu göstermiştir. Sonuçlar üzerinden yapılan çıkarımlar tartışılmış ve BH'nin, HD ile diğer uyaran-bağlantılı etkenler arasındaki eşzamanlı ve interaktif bir ödünleşimin ürünü olabileceği önerilmiştir.