İnsan hakları sözleşmelerinin Türk hukuku üzerindeki dönüştürücü etkisi

İnsan hakları, tüm insanların yalnızca insan olmaktan kaynaklı olarak sahip oldukları, devredilemez ve vazgeçilemez haklardır. İkinci Dünya Savaşı'nın yıkıcı etkisinden sonra uluslararası barışın sağlanmasının asli unsurunun insan haklarının korunması olduğu anlaşılmıştır ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için devletler çok taraflı insan hakları sözleşmelerine taraf olmuştur. Özellikle Birleşmiş Milletler bünyesinde hazırlanan insan hakları sözleşmeleri ile tarihte uğrunda mücadele verilen insan haklarının gelişimi tüm dünyada hızını artırmıştır. Bu gelişmeyi Avrupa gibi bölgesel sistemlerin yükselişi takip etmiştir. Bağlayıcı niteliği haiz sözleşmeler aynı zamanda hem Birleşmiş Milletler denetim mekanizmalarına hem de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) gibi bölgesel mahkemelere hayat vermiştir. Böylece işler bir sistem haline gelen uluslararası insan hakları hukuku iç hukuklar üzerinde dönüştürücü bir etkiye sahip olmuştur. Bu dönüştürücü etkinin boyutu devletler arasında değişmektedir. Ülkemizde ise insan haklarının korunmasına yönelik atılan adımlar Türkiye'nin Avrupa Birliği adaylığı döneminde yoğunlaşmıştır. Uluslararası düzeyde insan hakları sözleşmeleri ile oluşturulan koruma mekanizmalarının ülkemize yönelik eleştirel raporları, bölgesel düzeyde insan haklarının korunması için oluşturulan koruma mekanizmaları raporları ve mahkeme kararları dikkate alınmış ve böylece iç hukukumuzda hem normatif alanda hem de hukuk politikasında değişim ve dönüşüm yaşanmıştır. Türkiye'nin insan hakları sözleşmelerine tarafiyetinin yanı sıra AİHM gibi bir bölgesel insan hakları mahkemesinin bireysel başvuru yetkisini kabul etmesi de bu değişim ve dönüşüm sürecini hızlandıran bir faktör olmuştur. Bu tez insan hakları sözleşmelerinin dönüştürücü etkisine öncelikle tarihsel bir perspektiften yaklaşmakta ve daha sonra insan hakları sözleşmelerinin yarattığı dönüşümleri Türk hukuku özelinde incelemektedir.