İnsani hizmet profesyonellerinde iş stresinin nedenleri ve etkileri: Engelli bakım merkezleri örneği

Çalışanların çalışma yaşamına yönelik geliştirdikleri kalite algısını etkileyebilecek önemli etkenlerden biri iş yükü ve buna bağlı olarak geliştirdikleri iş yükü algısıdır. İş yükü, gereğinden az ya da fazla olduğunda çalışanların üzerinde stres yaratmakta, yıpratmakta, çeşitli olumsuz etkiler göstermektedir. Çalışanlar, iş yaşamının içerisinde iş yükünün haricinde başka birçok zorlukla karşı karşıya kalabilmektedir. Yaşanan bu zorluklar çalışanları hem iş yaşamı hem de sosyal yaşam içerisinde zayıflatabilmekte; başarısızlık, uyumsuzluk ve doyumsuzluk yaşatabilmektedir. Bahsedilen bu zorlukların en önemlilerinden biri ise tükenmişlik olarak kabul edilmektedir. Özellikle insanlarla birebir etkileşim gerektiren ve duygusal bağlamda yoğun emek ve duygunun işin içerisinde olduğu mesleklerde fazlasıyla görülen tükenmişlik, duygusal tükenme, kişisel başarısızlık hissi ve duyarsızlaşmadan oluşan bir fenomendir. Tükenmişliğin önlenememesi halinde psikolojik, fizyolojik sonuçları olabilmekte, işten ayrılmalarla sonuçlanabilmektedir. Dolayısıyla tükenmişlik, çalışanlarda örgütten uzaklaşma, işe karşı ilgisizleşmenin bir sonucu olarak işten ayrılma niyetinin artmasında da önemli bir öncülü oluşturmaktadır. Dezavantajlı gruplarla çalışan insani hizmet alanı gerek iş yükü, gerekse tükenmişlik açısından oldukça hassas meslek gruplarından birini oluşturmaktadır. Engellilik alanı da bu hizmet alanı içerisinde üst sınır riskinde olan bir meslek grubu olarak kabul görmektedir. Türkiye'de vaka yüklerinin giderek artmasıyla birlikte bu alanda hizmet gösteren bireyler açısından ele alınan iş yükü, tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti değişkenleri sıkça birlikte anılan bir hal almıştır. Araştırma, buradan hareketle iş yükü, tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti arasında doğrusal ilişkiler olduğu varsayımından yola çıkmış, Özel Engelli Bakım Merkezleri'nin Psiko-Sosyal Destek Hizmetleri biriminde çalışmakta olan insani hizmet profesyonellerinin algılarını tespit etmek ve değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini küme örnekleme yöntemiyle oluşturulmuş olan on ilden on ayrı küme içerisinden tesadüfi olarak belirlenen 104 insani hizmet profesyoneli oluşturmuştur. Verilerin SPSS 21 istatistik paket programında analiz edildiği araştırmanın sonuçlarına göre iş yükü, tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler ortaya çıkmıştır.