İnsanın sınırlarını aşan teklifin mezhebî tefsirlere yansıması

Kelâm ilminde bazı sosyal ve siyasî olaylar neticesinde birtakım tartışmalı problemler ortaya çıkmıştır. Bu kelâmî problemlere yaklaşım tarzı mezheplerin kendi bakış açılarına göre farklı boyutlardan ele alınmıştır. Teklif konusu da Kelâm ilminin tartışmalı konuları arasındadır. Teklif meselesi Kelâm ilminin önemli konularından biri olmasının yanında tefsirlerde de müstakil olarak yer almıştır. Teklif, eşref-i mâhlukât olan insan için önemli bir mefhumdur. Zîra ilâhi teklife muhatap olan insanın birtakım sorumlulukları vardır. İslam dininde insanın bazı zorluklarla sorumlu tutulması, ilahi hikmet, kudret ve irade açısından ele alınmıştır. Bunun yanında yükümlü olmak için bazı şartların varlığı da gerekmektedir. Bu şartlar mezheplerin kendi sistemleri bağlamında farklılık arz etmektedir. Bu çalışmada güç yetirilemeyenin teklifi meselesi İslâm dininin sac ayağı olan Mutezile, Eş'ariye ve Matüridiyye ekollerinin kendi görüşleri perspektifinden ele alınmıştır. Bu üç mezhebin görüşleri ele alınırken onların meşhur tefsirlerinin konuyla ilgili olan ayetleri incelenmiştir. Bu çalışmanın gayesi, insanın dinen sorumlu olmasını teklifin imkânı bağlamında ele alan mezheplerin görüşlerini incelemektir. Anahtar Kelimeler: Kelâm, Teklif-i Mâ Lâ Yutâk, Kudret, İstitaât, İrade.