Türkiye'de kamusal sosyal yardım ve ihtiyaç tespiti mekanizmalarının 2011 sonrasında kurumsallaşması

Bu çalışma Türkiye'de kamusal sosyal yardımların ve ihtiyaç tespiti mekanizmalarının, 2001 sonrasındaki dönemde kurumsallaşmasını incelemektedir. Tezde, kurumsallaşma sürecinin yanında, Çorlu Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı (SYDV) örneğinin de yardımıyla farklı aktörlerin sosyal yardımlar ve ihtiyaç tespitine dair tutumlarına odaklanılmaktadır. Sosyal yardımlarda ve ihtiyaç tespitinde kurumsallaşma süreci büyük ölçüde Dünya Bankası öncülüğündeki Sosyal Riski Azaltma Projesi'yle 2001'de başladı. Bu dönem sonrasında sosyal yardımların kurumsallaşmasında bir takım önemli gelişmelerin olduğu söylenebilir. Kurumsal kapasitenin arttırılması, enformasyon teknolojilerinin kullanılması, Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü (SYGM)'nü SYDV'lere ve diğer kamu kurumlarına bağlayan bütünleşik bir veri tabanının oluşturulması bunlardan bazılarıdır. Ancak, bu gelişmelere rağmen sosyal yardım programlarındaki parçalı yapının giderilememesi, vakıfların kişisel ve politik etkiye açık olması gibi problemler de devam etmektedir. İhtiyaç tespiti konusu ise geç-endüstriyelleşen diğer ülkelerdeki gibi Türkiye'de de daha karışık ve kendine özgü problemlere sahiptir. Bu problemlerden bazıları arasında güvenilir tapu, sosyal güvenlik ve nüfus kayıtları gibi kamusal kayıtların yokluğunda ihtiyaç tespiti yapılabilmesi için gereken kurumsal kapasitenin eksikliği; yardıma alanlar ve yardıma başvuranlar hakkında veritabanının olmaması; yardımlar için önceden belirlenmiş objektif standartlaşmış kriterlerin eksikliği sayılabilir. Bu problemlerin çoğu enformasyon teknolojilerinin kullanılması, kurumsal kapasitenin arttırılması ve veri tabanlarının oluşturulması sayesinde giderilmiştir. Ancak ihtiyaç tespitindeki ana problem kaynağı olan kayıt dışı sektörün büyüklüğü, yardıma başvuranların gelirlerinin belirlenmesindeki en büyük engel olmaya devam etmekte ve hane incelemelerinin yapıldığı bir ihtiyaç tespiti sistemini zorunlu hale getirmektedir. İhtiyaç tespitinin ne kadar sıkı yapılacağı, yapılma şekilleri ve sosyal yardımların hedef kitlesi gibi sorulara verilen cevaplar, sosyal yardımlara karşı sahip olunan tutumlarla yakından ilgilidir ve bu çeşitlilik kamusal sosyal yardımlar konusunda, hükümet, muhalefet, SYGM'deki bürokratlar ve SYDV çalışanları gibi farklı aktörler arasında da görülmektedir.