Serbest sözcük çağrışımlarında kategori etkisinin araştırılması ve serbest sözcük çağrışımlarının dil modelleri ile tahmin edilmesi

Serbest çağrışım süreci hem ortak hem de bireysel anlamlandırmayı etkilemekte ve insanın anlam oluşturmasında kilit bir rol oynamaktadır. Birçok alanda kullanılmasına karşın serbest çağrışımlı kelime kaynaklarının oluşturulması maliyetlidir ve bu süreci bilgisayar ortamında modellemeye yönelik girişimler sınırlı sonuçlar vermektedir. İki ayrı adımda tasarlanan bu çalışma öncelikle beyindeki duyusal kategorilerin sözcüklerin serbest çağrışımla ilişkilendirilmesinde belirleyici bir rol oynayıp oynamadığını araştırmaktadır. Bu amaçla, De Deyne ve arkadaşları (2018) tarafından oluşturulmuş serbest çağrışımlı kelime listesi Small World of Words (SWOW) veriseti önceden eğitilmiş Word2Vec modeli yardımıyla kategorize edilerek analiz edilmiştir. İkinci adımda ise çalışma bir dil modelinin serbest çağrışımlı insan yanıtlarının genel özelliklerini ilgili veri ile ince ayar yapıldıktan sonra öğrenip öğrenemeyeceğini test etmektedir. Bu amaçla, Tiny Llama ve Google Gemma 3 adlı iki dil modeli, SWOW verisi ile ince ayar yapılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, beyindeki duyusal alanlar ile serbest çağrışım yanıtları arasında kayda değer bir ilişki bulunduğunu ortaya koymakta ve her iki modelde de ince ayarın, anlamsal uyumu güçlendirdiğini göstermektedir. Bununla birlikte, sonuçlar hem asıl hem de ince ayarlı modellerin bu kadar açık uçlu bir görevi yerine getirmede çeşitli sınırlamalara sahip olduğunu da vurgulamaktadır.