Görsel ve işitsel hafıza arasındaki farklılıkların araştırılması

Bu çalışmanın temel amacı, hem görsel (yazılı kelime) hem de işitsel (sözlü kelime) olarak kısa süreli sunulan tanıdık olmayan Çince kelimeleri hatırlarken işitsel ve görsel hafıza arasındaki farklılıkları incelemek ve bu uyaranları hafızaya kodlamak için kullanılan stratejileri araştırmaktır. Ayrıca bu uyaranları hatırlarken öncelik ve sonralık etkisinin belirgin olup olmadığı da araştırılmış ve her bir uyaran görsel ve işitsel hatırlanma oranlarına bakılarak analiz edilmiştir. Deney, psikoloji laboratuvarında gerçekleşmiş ve deney için 19-25 yaşları arasındaki 88 üniversite öğrencisi seçilmiştir. Deney üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm öğrenme aşamasıdır. Deneyin öğrenme aşaması, katılımcıların Çince kelimelerin temsillerini resim formatında görsel olarak izlerken, yazılı metin olarak ilgili Çince kelimeyi görerek ve işitsel olarak aynı Çince kelimeleri ses formatında duyarak, görsel ve işitsel modalite kombinasyonlarını dikkatlice incelemelerini gerektirmiştir. Katılımcılar daha sonra her iki modalite için de Çince kelimeleri hatırlama becerileri açısından test edilmiştir. Araştırmanın ikinci ve üçüncü bölümlerindeki işitsel ve görsel testler sırasında, ilk bölümde sunulan Çince kelimeler ipucu olarak, birer birer, karışık sırayla verilmiş ve katılımcılara hatırladıkları kelimelerin Türkçe anlamını cevap formuna yazmaları talimatı verilmiştir. İşitsel test bölümünde, işitsel kelimeler belli bir süre boyunca (13400 ms) ilk bölümdeki gibi beş kez tekrarlandı. Bu bölümde katılımcılar yalnızca Çince kelimeleri duydu. Görsel bölümdeki kelimeler de, ilk bölümdeki süreyle eşit olarak ekranda kalmıştır (13400 ms). Bu bölümde katılımcılar herhangi bir eşlik eden sesli kelime olmadan yalnızca Çince kelimeleri gördüler. Her iki bölümde de, tüm kelimeler katılımcıların ilk bölümde öğrendikleriyle özdeştir. Olası farklılıkları rastgeleleştirmek ve elimine etmek için katılımcıların yarısına önce işitsel test, daha sonra görsel test verildi; diğer yarısı ise ilk olarak görsel testten başladı ve ardından işitsel teste tabi tutuldu. Testlerin hemen ardından katılımcılardan kelimeleri hatırlamak için kullandıkları hatırlama stratejilerini kısa bir anket aracılığıyla açıklamaları istendi ve tüm sonuçlar analiz edildi. Görsel ve işitsel kodlama stratejilerindeki bireysel farklılıklar ve bunların hatırlama performansı üzerindeki etkileri de ayrıca araştırıldı. Sonuç olarak, bu araştırmanın bulguları özetle şunladır: işitsel testteki doğru hatırlama sayısının görsel testteki doğru hatırlama sayısından daha yüksek olduğu gözlense de, işitsel ve görsel hafıza performansları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunamamıştır, görsel ve işitsel verilerin hatırlanma oranları cinsiyete göre anlamlı farklılık göstermemiştir, görsel ve işitsel hatırlama skorları arasındaki bireysel farklılıklar karşılaştırıldığında, işitsel bellek performansı görselden üstün olan bireyler baskın bulunmuştur, öncelik etkisi görsel öğelerin hatırlanmasında daha baskınken, sonralık etkisi ise işitsel öğelerin hatırlanmasında daha baskındır. Bununla birlikte, öncelik etkisinin de işitsel verilerin hatırlanmasında sonralık etkisi kadar etkili olduğu bulunmuştur. Ayrıca, "başka kelimelere benzetme" stratejisini kullananlar en yüksek düzeyde işitsel hatırlama performansı elde ederken, "Çince karakterlerlerle meyve resimleriyle eşleştirme" stratejisini kullanan katılımcılar en yüksek seviye görsel hatırlama performansına ulaşmışlardır. İlk ve son bulgu dışındaki tüm sonuçlar hipotezlerimizi desteklemiştir. Anahtar kelimeler: işitsel hafıza, görsel hafıza, biçem etkisi, hatırlama, öncelik etkisi, sonralık etkisi, kodlama stratejileri