Irak Erbil bölgesi kadın folkloru üzerine bir araştırma

Tarihin eski dönemlerinden beri farklı milletlere ve kültürlere ev sahipliği yapan Irak, Türkmenlerin ve Türk kültürünün yayıldığı önemli coğrafyalardan biridir. Bağdat, Musul, Kerkük, Süleymaniye ve Selahaddin gibi tarihi şehirlerin yer aldığı ülkede, ismi bazen Kale bazen de Muzafferiye Minaresi ile birlikte anılan önemli kültür başkentlerinden biri de Erbil'dir. Tarihi dönemler içinde çeşitli din ve kültürlere mensup insanlara kucak açan Erbil, özellikle Selçuklular ve Osmanlılar döneminde Türkmenlerin başkenti olarak yükselmiş, önemli kültür ve sanat merkezlerinden biri olmuştur. Osmanlı devrinde en parlak dönemini yaşayan Erbil, mimarisi ve kurumlarının yanı sıra, devrinin en önemli bilim, kültür, sanat insanlarını yetiştirmiş, zengin bir folklora sahip olmuştur. Günümüzde de Türkmen nüfusunun yoğun olarak yaşadığı bir coğrafyadır. Son yıllarda savaş, göç ve mezhep çatışmaları gibi sosyal olayların yoğun olarak yaşandığı Erbil'de, şehrin tarihi ve kültürel mirası bu çatışma ve kargaşa nedeniyle büyük oranda zarar görmüştür. Özellikle göç nedeniyle şehrin sosyal dokusu değişmiş ve yüzyıllardır devam eden geleneksel sosyo-kültürel yaşam ve gelenekler büyük oranda kaybolmuştur. En eski dönemlerden beri "Kale Mahallesi" başta olmak üzere, belirli mahalle ve merkezlerde toplanan ve şekillenen kültürel yapı, son yıllarda farklı il, ilçe ve köylerden göç eden ve Erbil'e yerleşen nüfus dolayısıyla bozulmuştur. Bu noktada hızlı bir değişim ve dönüşüm içerisinde olan Erbil'de, geleneksel kültürün önemli yapı taşlarından birini oluşturan kadın folklorunun tespit edilmesi ve incelenmesi, tez konumuzun ana eksenini oluşturmuştur. Kadın hayatında önemli bir rol oynayan folklor, başka bir deyişle kadın etrafında oluşan gelenek-görenekler, örf-âdetler, giyim kuşamlar, geçiş dönemleri vd. Erbil yöresinde hala varlığını sürdürmektedir. "Irak Erbil Bölgesi Kadın Folkloru Üzerine Bir Araştırma" isimli çalışmamızın amacı, Erbil ve çevresinde kadınların toplumsal cinsiyetin inşasındaki rolünü folklorun kapsamına giren ürünler üzerinden araştırmak ve kadınlar etrafında oluşup gelişen folklor ürünlerinin Erbil Türkmenlerinin sosyal ve kültürel hayatlarındaki yerini tespit ederek incelemektir. Çalışmadaki veriler, sözlü ve yazıl kaynaklardan elde edilmiş verilerdir. Sözlü kaynaklardan alınan bilgiler, görüşme ve gözlem teknikleri kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmada yorumsamacı ve işlevselci yaklaşımlar benimsenmiş, yer yer diğer Türk topluluklarının sözlü kültürleriyle karşılaştırmalara da gidilmiştir. Çalışma ile Erbil yöresi Türkmen kadınlarıının toplumsal kimliğin inşası ve sürdürülmesi süreçlerinde oldukça etkili oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Geleneksel hayatın ve kültürün yaşatılmasında oldukça etkili olan ve toplumun biçimlendirdiği kadın kimliğini büyük oranda sürdüren Erbilli kadınlar, yaşanan yerel ve küresel değişim ve dönüşüm süreçlerinden de nasiplerini almışlardır. Özellikle de üçüncü kuşağın kadınlarının toplumsal cinsiyet algıları, kültürel ve sosyal tutumları birinci ve ikinci kuşağın kadınlarınkinden ayrışmaya başlamıştır. Kırsal bölgelerde yaşayan kadınlar daha geleneksel bir anlayışı ve hayat tarzını sürdürürlerken kentlerde yaşayan eğitimli ve meslek sahibi kadınlar çok daha modern bir anlayışı ve hayat tarzını yaşamaya başlamışlardır.