Irak hukukuyla mukayeseli olarak BM Çocuk Hakları Sözleşmesi

Tarih boyunca insanların zihinlerini meşgul eden ve çocuk haklarını da kapsayan insan hakları meselesi, Antik Yunan ve Roma gibi uygarlıklarda önemli bir yer tutmuş; bu kültürlerin düşünürleri insan hakları üzerine önemli katkılarda bulunmuşlardır. Ancak bu dönemde köleliğin varlığı ve birtakım uygulamalar bu hususta birtakım adaletsizliklere yol açmıştır. Eski Mısır'da ise güneş tanrısının hükümdar olarak adalet, doğruluk ve dürüstlük ilkelerine dayanan bir hukuk düzeni oluşturması; insan haklarının daha belirgin hale gelmesini sağlamıştır. Mezopotamya uygarlığı da insan haklarına olan ilgisiyle dikkat çeker. Hammurabi Kanunları; insanlığın en eski hukuk metinlerinden biri olarak sosyal, ekonomik ve askeri konulara dair sunduğu düzenlemelerle insan haklarına ilişkin önemli düzenlemeler yapmıştır. 20. yy.'da uluslararası insan hakları hukuku gelişmiş ve tüm bireylerin bu haklara saygı duyması gerektiği hususunda bir bilinçlenme süreci başlamıştır. Birleşmiş Milletler Antlaşması'nda yer alan ilkeler, insanlığın doğuştan gelen onurunu korumayı hedeflemektedir. BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'de genel insan haklarından ayrı olarak çocuk hakları üzerinde ayrıca durulmuş ve çocuk haklarının uluslararası insan haklarının ayrılmaz bir parçası olduğu tescillenmiştir. Bu antlaşma ile uluslararası hukuk, çocukların korunması ve haklarının güvence altına alınması konularında kararlığını ortaya koymuştur. İslâm dinî; en temel kaynağı olan Kur'ân ve Sünnet yoluyla insanın Allah'ın yeryüzünün idaresi ile sorumlu halifesi olduğunu, en güzel kıvamda yaratıldığını, kâinatın en şerefli ve sorumlu tek varlık olduğunu ifade ederek insan onuruna en üst düzey değeri vermiştir. İslâm dinî de çocukların terbiyesi ve en temel insani hakları için çeşitli düzenlemeler ortaya koymuştur. Hem büyük oranda İslâm hukukuna dayanan Irak hukuku hem de uluslararası hukuk, çocukların korunması ve haklarının güvence altına alınması konularında kararlılık göstermektedir. Irak hukuku, çocuğun doğum öncesi ve sonrası ihtiyaç duyduğu maddi ve manevi hakları kapsamlı bir şekilde içermektedir. Irak'ta çocuk hakları son yüzyıllarda ciddi ihlallere maruz kalmıştır. Erken yaşta askere gönderme, işgal sonrası şiddet ve yerinden edilme gibi ağır koşullarla karşılaşan çocuklar; eğitimden mahrum kalma, iş gücüne katılma ve dilencilik gibi sorunlarla mücadele etmektedir. Düşük yaşam standartları, eğitim seviyesindeki gerileme ve kötü sağlık koşulları; bu olumsuz durumu daha da derinleştirmektedir. Irak'ın 1994 yılında onayladığı Çocuk Hakları Sözleşmesi ve 2005 Irak Cumhuriyeti Daimî Anayasasında belirtilen temel haklar, çocuklara yeterince ulaştırılamamakta; bu durum çocukların eğitim ve gelişim imkânlarını kısıtlamaktadır. Bu tez çalışması; BM Çocuk Hakları Sözleşmesi ile Irak hukukundaki çocuk haklarını mukayeseli olarak analiz etmektedir. Bu iki hukuk sistemi arasındaki benzerlikler ve farklılıklar incelenmektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda çocuk haklarının ulusal ve uluslararası düzeyde geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Hukuk, Irak Hukuku İnsan Hakları, Çocuk Hakları, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi