İran, Mısır ve Suudi Arabistan örnekleri üzerinden Orta Doğu'da zayıf devlet yapılanmalarının analizi

ÖZET Tarihten günümüze İslam'ın devlet yönetimine yaklaşımını inceleyerek, İran, Mısır ve Suudi Arabistan devlet ve toplum yapılanmalarını analiz edip, bölgedeki zayıf devlet yapılanmalarının temel nedenlerini araştırdık. Tezin konusunu teşkil eden İran, Mısır ve Suudi Arabistan devletleri, günümüz Orta Doğu coğrafyasının önemli güç merkezleri olarak kabul edilmektedir. Coğrafi, askeri, ekonomik ve kültürel anlamda kitleleri yönlendirme ve bölgenin kaderine etki etme kapasitesine sahip oldukları için bu ülkeler çalışıldı. Bu örnek devletler üzerinden Orta Doğu'daki zayıf devlet yapılanmalarının temel nedenleri analiz edildi. Kadim Orta Doğu coğrafyasında İslam'ın farklı yorumlarının öncülüğünü yapan ve bölgesel güç olma potansiyeli olan bu üç devletin zayıf devlet olmalarında hangi faktörlerin etkili olduğunu çalıştık. Arap devletlerine liderlik yapma hevesinde olan Mısır'ın kalabalık nüfusunun büyük bir kısmının yoksulluk içinde olması, ordunu ülkede yönetimin her alanında söz sahibi olması, yönetime halkın demokratik katılımının olmaması gibi nedenler bu devletin zayıf yönlerini oluştururken bu faktörlerde nelerin etkili olduğu analiz edildi. Şii nüfusunun hamiliğini yapan İran'ın zayıf karakterli olmasında otoriter siyasi yapılanma, post- kolonyal müdahaleler ve ekonomik faktörler rol oynamıştır. Bölgede din devlet ilişkileri önemli normatif değer olarak karşımıza çıkmaktadır. İslam'ın önemli şehirlerine sahip Suudi Arabistan'ın bölgesel güç olamamasında toplumsal meşruiyetten yoksun yönetim yapısı, sömürgeci güçler ile ilişkileri ve modern devlette olması beklenen siyasi ve kamu yapılanmaların eksikliği bu devletin açmazlarını oluşturmaktadır. Tarihten günümüze Orta Doğu'da Müslüman ülkelerde din, devlet, toplum ve siyaset ilişkileri sürekli bir mücadele içinde olmuştur. Henüz genç sayılabilecek bu devletlerde siyasi, askeri ve ekonomik yapılanmalar Batıdaki çağdaşları gibi kurumsallaşamamıştır. Bu devletler bölgesel güç olabilmek için gerekli olan coğrafi, tarihi, beşeri, kültürel ve ekonomik kaynaklara sahip olmalarına rağmen beklenen etkiyi gösteremediler.