İşçi kuruluşu yöneticiliği ve güvencesi

Sendika hak ve özgürlüğü temel bir insan hakkı olarak, demokrasinin vazgeçilmez bir unsurudur. Bu nedenle hem uluslararası hem de ulusal düzenlemeler ile koruma altına alınmıştır. Sendika özgürlüğünü somut olarak kullanma aracı ise kuruluş olarak adlandırılan sendika ve konfederasyonlardır. İşçi kuruluşları, çalışma hayatı başta olmak üzere birçok toplumsal konuda önemli bir misyonu olan tüzel kişiliklerdir. İşçi kuruluşları kendilerine düşen bu rolü ise yönetim ve temsil organı olan yönetim kurulu ile yerine getirirler. Yönetim kurulu üyelerine ise kuruluş yöneticileri denir. Kuruluş yöneticilerinin sahip oldukları pozisyon ve görevleri nedeniyle özel olarak korunmaları gerekir. Hukukumuzda işçi kuruluşu yöneticileri, profesyonel ve amatör yöneticiler olmak üzere ikiye ayrılır. Profesyonel yöneticiler, işyerindeki çalışmasına son vererek tüm mesaisini kuruluş yönetimine ayıran kişilerdir. Amatör yöneticiler ise, işyerindeki çalışmasına devam ederken aynı zamanda kuruluş yöneticiliği yapan kişilerdir. 274 sayılı Kanun ile mesleki teşekkül olarak ifade edilen sendika ve konfederasyonların yöneticilerine ilk defa güvence sağlanmıştır. Sendika ve konfederasyon yöneticisi olduğu için işyerindeki çalışmasına son veren işçi, yöneticilik görevi kanunda belirtilen nedenlerle sona erdiği takdirde, sona erme tarihinden itibaren üç ay içerisinde işe alınmak için işverene başvurabilmekteydi. İşveren işyerinde boş yer varsa derhal, yoksa yer boşaldığında o andaki şartlara uygun olarak bu kişileri işe almak zorundaydı. Ancak daha sonraki düzenlemeyle işveren, işyerinde boş yer olup olmamasına bakmaksızın bir ay içinde bu kişileri işe almak zorundaydı. Ayrıca bu kişiler sigorta primlerini kendileri ödeyerek, ayrıldıkları işyerinde sahip oldukları sigortalılık haklarını devam ettirebilmekteydiler. İşyerinden ayrılmadan yöneticilik görevini yerine getirenlere ise, Kanunun ilk halinde bu görevleri nedeniyle iş sözleşmelerinin feshedilememesi konusunda güvence sağlanmıştı. Ancak daha sonraki düzenleme ile amatör yöneticilere tanınan bu güvence kaldırılmıştır. 2821 sayılı Kanun ile sadece profesyonel yöneticilere güvenceler sağlanmıştır. Kanunda belirtilen nedenlerle yöneticilik görevi sona eren kişiler, sona erme tarihinden itibaren üç ay içerisinde işe alınmak için işverene başvuru yapmaları öngörülmüştü. İşveren bu kişileri işe almak zorundaydı. Bu zorunluluğa aykırı olarak yöneticilik görevi sona eren kişileri işe almayan işveren, idari para cezasıyla cezalandırılabilmekteydi. Profesyonel yönetici sigorta primini kendisi ödeyerek, ayrıldıkları işyerinde sahip oldukları sigortalılık haklarını devam ettirebilmekteydi. 6356 sayılı Kanun ile her iki yönetici türüne de çeşitli güvenceler sağlanmıştır. Profesyonel yöneticilere sağlanan ilk güvence, iş sözleşmesinin askıda kalmasıdır. Ayrıca bu kişiler yönetici seçildiği anda ya da yöneticilik görevi içerisinde iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatına hak kazanırlar. İş sözleşmesini feshetmeyen yani sözleşmesi askıda olan ve görevleri kanunda belirtilen nedenlerle sona eren yöneticiler, sona erme tarihinden itibaren bir ay içerisinde işverenden işe başlatılmayı talep edebilirler. Eğer işe başlatılmazlarsa iş sözleşmesi işveren tarafından feshedilmiş sayılır. Profesyonel yöneticiler, kanunda belirtilen nedenler haricinde yöneticilik görevlerinin sona ermesi durumunda ise, sadece kıdem tazminatı talep edebilirler. Ayrıca bu yöneticiler görevleri süresince genel sağlık sigortalısı sayılırlar. Genel sağlık sigortası primlerini ise işçi kuruluşları öder. Amatör yöneticiler ise, haklı neden olmadan ve bu nedenin açık ve kesin bir şekilde belirtilmeden yapılan fesihlere karşı koruma altına alınmışlardır. Ayrıca amatör yöneticiler, yazılı rızaları olmadan yapılan işyeri değişikliğine ve çalışma koşullarındaki esaslı değişikliklere karşı da korunmaktadırlar. Anahtar Kelimeler: Sendika Özgürlüğü, İşçi Kuruluşu Yöneticiliği, İşçi Kuruluşu Yöneticiliği Güvencesi, Profesyonel Yöneticiler, Amatör Yöneticiler