İşgücü piyasasında yeni bir problem alanı olarak yaşlı işsizliği: Seçilmiş ülkeler üzerine ampirik bir araştırma

İşgücü piyasasında yaşlı işgücü giderek artmakta ve ekonomik olarak faal nüfusun medyan yaşı yükselmektedir. Bu da yaşlı işgücünü, işgücü piyasasında özel olarak ilgilenilmesi, işsizlik ve istihdam durumuna ilişkin sosyal politikalar üretilmesi gereken bir grup olarak karşımıza çıkarmaktadır. Bu çalışma, "Yaşlı İşgücü" olarak adlandırılan bu grubun işgücü piyasasındaki durumuna ilişkin önemli kanıtlar sunmaktadır. Çalışmanın amacı, yaşlı işgücünü, işgücü piyasasından itici ve işgücü piyasasına çekici faktörleri tespit etmek ve yaşlı işsizliği ile seçilmiş bazı faktörler arasındaki nedensellik ilişkisini ortaya koymaktır. Çalışmada panel veri analiz yöntemi kullanılmış ve analizler için GAUSS 6.0 ve STATA 14.0 programları kullanılmıştır. Veri seti, 27 OECD ülkesinin 2000-2020 yılına ait verilerinden oluşmaktadır. Çalışmanın bağımlı değişkeni 55-64 yaş grubu işsizlik oranıdır. Bağımsız değişkenler sırasıyla 55-64 yaş grubu yükseköğretim mezun oranı, internet kullanım oranı, kişi başına düşen milli gelir ve milli gelirden ayrılan kamu sağlık harcaması oranıdır. Çalışmada, yatay kesit bağımlılığının varlığı ve eğim parametrelerin homojen dağılım göstermesi nedeniyle ikinci nesil panel birim kök testi uygulanmıştır. Ardından değişkenlerin durağanlık seviyelerinin bağımlı değişkenle farklı veya aynı olma durumuna göre Durbin-Hausman ve Westerlun panel eşbütünleşme testi uygulanmıştır. Son olarak yine değişkenlerin durağanlık seviyelerinin bağımlı değişkenle farklı veya aynı olma durumuna göre Dumitrescu ve Hurlin panel nedensellik testi ve Emirmahmutoğlu ve Köse panel nedensellik testi uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre, modele dahil edilen bağımsız değişkenlerden hiçbiri yaşlı işsizliğinin nedeni değildir. Yaşlı işsizliği ile kişi başına düşen milli gelir arasında uzun dönemli ilişki bulunmaktadır. Yaşlı işsizliğini olumsuz etkileyen en önemli faktör yaş ayrımcılığı (ageism) ve stereotiplerdir. Yaşlı işgücünün verimsiz, teknoloji ile uyumsuz, sık hastalanan, kendini geliştirmekte isteksiz olduğu düşüncesinin önyargı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca eğitim seviyesi ile yaşlı işsizliği arasında nedensellik ilişkisinin olmadığı anlaşılmıştır. Çalışmanın bulguları dikkate alınarak bazı politika önerilerinde bulunulabilir. İşveren ve işveren vekillerine yönelik yaşlı işgücü hakkında olumsuz önyargılarını giderecek eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yapılmalıdır. Çalışma hayatında yaş ayrımcılığına uğrayanları koruyabilmek için yasal düzenlemeler yapılmalıdır. Yaşam boyu eğitim ve aktif yaşlanma politikalarının, işgücüne katılan her yaş grubu için planlanıp, sosyal politika haline getirilmesi gerekmektedir. Kademeli emeklilik sistemi ile emeklilik öncesi ve sonrasını birbirine bağlayan iş modeli kurgulanmalıdır. Çünkü çalışma hayatı ve faydalı olma duygusu aynı zamanda sosyalleşme ve psikolojik iyi halin sürdürülmesine katkı sunmaktadır. Bundan dolayı emeklilik öncesi ile sonrası arasında köprü olabilecek esnek istihdam biçimlerinin oluşturulması ve gönüllü çalışma imkanlarının oluşturulması gerekmektedir.