Investigation of resistance to Bacillus thuringiensis subsp. israelensis and Bacillus sphaericus used as larvacide on mosquito control in Istanbul

İstanbul'da sivrisinekler mücadelesinde larvasid olarak, Bacillus sphaericus ile Bacillus thuringiensis subsp. israelensis kullanılmaktadır. 03/07/2018 ve 14/08/2020 tarihleri arasında yaptığımız çalışmada İstanbul'un 39 ilçesinde baskın olan C. pipiens türünün bu bakterilere karşı direnç geliştirip, geliştirmediğinin araştırılması amaçlanmıştır. B. thuringiensis subsp. israelensis türü bakterilerin C. pipiens larvalarının 24 saat içinde % 99,75'ini, 48 saat içinde ise % 100'nün öldürdüğü belirlenmiştir. Bacillus sphaericus türü bakterilerin C. pipiens larvalarının 24 saat içinde % 84,72'sini, 48 saat içinde ise % 91,93' ünü öldürdüğü belirlenmiştir. Gözlemlerimiz ve Abbott formülüne göre çıkan sonuçlarda, C. pipiens larvalarında B. thuringiensis subsp. israelensis türü bakterisine karşı direnç görülmezken B. sphaericus türü bakterisine karşı 5 bölgede ve 13 ilçede direnç belirlenmiştir. Direncin en fazla olan bölge 1. bölge olup Abbott değeri, 0,84'tür, direncin en düşük olduğu bölge 6. bölge olup Abbott değeri, 0,98'dir. Esenyurt ilçesinin Abbott değeri 0,70 olup, B. sphaericus'a karşı en fazla direncin olduğu, Ümraniye ilçesinin ise Abbott değeri 0,89 olup direncin en düşük olduğu belirlenmiştir. B. sphaericus'un denendiği Abbott değerlerine göre dirençli çıkan C. pipens larvalarının olduğu bölgeler arasındaki var olabilecek bir farkı ortaya çıkarmak için bağımsız gruplar için Tek Yönlü Varyans Analizi (OWA) ve B. sphaericus'un etki değerinin 24. saatten 48. saate olan değişimin kıyası için Kovaryans Analizi (ANCOVA) uygulanmış, istatistiksel analizler arasındaki farklarda anlamlı (p<0,05) bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Çoklu karşılaştırma testlerinden Tukey HSD ile Abbott 48 saatlik ölçümde, B. sphaericus'un etki değerleri arasında yalnızca bölge 1 ve bölge 6 da anlamlı bir fark olduğu, Post Hoc testi ile 24-48 saat değişiminde 4. bölgenin diğer bölgelerden belirgin bir farklılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak bölgelerdeki direnç noktalarının merkezden kırsala doğru azalarak dağıldığı görülmektedir. Direnç gözlenen C. pipiens larvalarının proteaz aktivitesine bakarak, kontrol grubuna göre proteaz enzimi yükselmesinin dirençle olan bağlantısını göstermeye çalıştık. Bölgelerde dirençli çıkan C. pipiens larvalarında proteaz aktivitesi değerleri; en yüksek olan 3. bölge 10,75 U/mg olup, en düşük 1. bölge; 5,83 U/mg protein olarak ölçülmüştür. Direnç için yaptığımız deneysel çalışmada B. sphaericus'a karşı direnç oluşumu ile proteaz etkinliği arasında bir ilişki olduğunu göstermekle birlikte, mekanizmayı açıklamak için genetik çeşitlilik ve mutasyon analizleri ile daha fazla bilgiye ulaşabileceği kanaatindeyiz.