İstanbul Fatih ilçesindeki lise öğrencilerinin ve öğretmenlerinin ruh sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin araştırılması

Ruhsal hastalıklar tüm yaş gruplarında önde gelen hastalık yükü sebebidir. Ruh sağlığı okuryazarlığı düzeylerini belirlemenin, ruh sağlığını geliştirme faaliyetlerinde önemi büyüktür. Bu çalışmamızda İstanbul'un Fatih ilçesinde bulunan liselerin öğrenci ve öğretmenlerinin ruh sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmamız kesitsel tipte tanımlayıcı bir çalışmadır. Mart-Temmuz 2019 tarihleri arasında İstanbul'un Fatih İlçesi'nde toplam 1051 kişi (810 lise öğrencisi ve 241 lise öğretmeni) çalışmaya dahil edildi. Öğrenci ve öğretmenlere üç veri toplama aracı uygulandı: Sosyodemografik özellikler ve bazı değişkenler hakkında bir anket, Ruh Sağlığı Okuryazarlığı Anketi ve Ruhsal hastalığa Yönelik İnançlar Ölçeği (RHYİÖ). Öğrenci ve öğretmenlerin yaş ortamaları sırasıyla 16,0 ±1,4 ve 40,1±8,3'tür. Öğrencilerin %53,7'si, öğretmenlerin ise 54,8'i kadındı. Öğrencilerin %45,8'i Anadolu lisesinde okurken; öğretmenlerin %58,5'i Anadolu lisesinde görev yapmaktaydı. Öğrencilerin depresyon, şizofreni ve sosyal fobi senaryolarını tanıma oranları sırasıyla %27,5 %47,7 %6,2 olarak bulundu. Öğretmenlerin ise sırasıyla %46,5 %42,7 %26,1 olarak bulundu. Öğrencilerin, senaryolardaki ruhsal sorunu olan kişilere yardım edebilecek kişi olarak psikoloğu faydalı bulma oranları depresyon, şizofreni ve sosyal fobi senaryolarına göre sırasıyla %86.0, %82.0 ve %79.3; öğretmenlerin ise sırasıyla %90,9 %79,7 %90,9 olarak bulundu. Öğrencilerin senaryoları doğru tanıma oranları ile cinsiyet, yaş grubu, anne eğitim düzeyleri ve baba eğitim düzeyleri arasında istatistiksel olarak ilişki saptandı (p<0,005). Ayrıca öğretmenlerin senaryoları doğru tanıma oranları ile cinsiyet arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu (p<0,005). Öğrencilerin profesyonel yardım almasına engel olabilecek en sık nedenler arasında, "Hiçbir şeyin yardımcı olmayacağını düşünmek", "Çok mahçup/utangaç olmak", "Kişinin sizle ilgili olumsuz düşüneceği endişesi" ve "Yardım almanın ücreti" sıralanırken öğretmenlerin en sık nedenleri ise "Yardım almanın ücreti", "Tedavinin yan etkileri konusunda endişelenmek", "Randevu almanın zor olması" ve "Kişinin söyleceğinin yanlış olabileceği endişesi" olarak belirlenmiştir. RHYİÖ'ne göre öğrencilerin ortalama puanı "Çaresizlik ve Kişiler Arası İlişkide Bozulma" için 21,6±9,8, "Tehlikeli" için 21,3±6,6; "Utanma" için 1,5±2,3, toplam puan 42,9±16,2 ve öğretmenlerin ortama puanları sırasıyla 23,6±10,1; 19,9±6,9, 1,2±1,7 46,2±16,6'dır. Bu bulgular bize yardım arama davranışını teşvik etmek ve ruhsal hastalıkları doğru tanıma bilgisi arttırmak için öğrenci ve öğretmenlere yönelik çalışmalara ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Bunun yanında ruh sağlığı hizmetlerinin ulaşılabilirliğini arttırmak ve ruhsal hastalıklara yönelik damgalamayı azaltmak önemlidir. Bu amaçla ruh sağlığını geliştirmeye yönelik kapsamlı çalışmalar planlanmalıdır.