Crowd oriented public space approach on the Istiklal Street, Istanbul: Many people, in the same place, at the same time

Kamusal alan ve kalabalık kavramları tarihin her döneminde yakın bir ilişki içerisinde olmuştur. Özellikle günümüz metropollerinde bu ilişki kentsel dinamiklerde önemli değişim ve dönüşümlere yol açmaktadır. İnsan odaklı kamusal alan yaklaşımları, mekan ve insanlar arasındaki ilişkiye odaklanır, ancak insanlar genellikle bir kalabalık olarak değil, bir birey olarak ele alınır. İnsanların mekansal algısı ve davranışı aynı anda aynı mekanda bulunan diğer birçok insana da bağlıdır. Bu tez, mekan ve kalabalık arasındaki ilişkiyi kurarak mevcut insan odaklı kamusal alan yaklaşımlarına teorik, metodolojik ve uygulamaya yönelik katkılar sağlamayı amaçlamaktadır. Bunu, küresel eğilimlerle bağlantılı olarak farklı disiplinlerin kalabalık çalışmaları ve kamusal alan yaklaşımlarını ilişkilendirerek yapar. Bu ilişkilendirme, kalabalığın sosyal ve psikolojik dahil olmak üzere farklı yönlerini, kalabalığın kamusal alanda tetiklediği davranışları, fiziksel hareket dinamiklerini, kalabalık yönetimini, kamusal yaşam aktivitelerini ve kalabalığın bir kaynak olarak kullanımını tanımlamaya olanak tanır. İstanbul gibi kalabalık bir metropolün en ikonik yaya caddesi olan İstiklal Caddesi, kalabalığın sosyal ve fiziksel yönlerini analiz etmek için çalışma alanı olarak seçilmiştir. İstiklal Caddesi, iki yaya caddesi boyunca üç ana meydan ve çeşitli küçük kamusal alanlardan oluşan canlı bir sistemdir. Kalabalığa ilişkin veriler, yerel gazete ve internet haber arşivi taramasıyla elde edilmiştir. 2006-2019 yılları arasında İstiklal Caddesi'ndeki kalabalığa ilişkin belgelenen 80 vakanın gözlemlenebilir videoları izlenerek ve metin içerikleri incelenerek kalabalık türleri ve kalabalıklaşmanın meydana geldiği yerlerin özellikleri tespit edilmiştir. Analitik kısım üç aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, kalabalığın sosyal ve fiziksel yönlerinin ağ analizi, gündelik yaşam, toplanma ve kargaşa gibi üç temel bağlamı ortaya çıkaran benzer kalabalık örüntülerine sahip vakaları gruplandırır. İkinci olarak, farklı sosyal kimliklere ve fiziksel dinamiklere sahip kalabalık bağlamlarının mekansal özelliklerle ilişkisini göstermek için yaratıcı haritalama yöntemi kullanılır. Bunu yapmak için, makro ve mikro ölçekli mekansal analiz haritaları, sosyal ve fiziksel analizi içeren kalabalıkların konumlarını temsil eden haritalarla çakıştırılmıştır. Son olarak, literatür sentezindeki değerlendirme kriterleri üzerinden, sentez harita katmanları arasındaki ilişki sonucunda ortaya çıkan bulgular yorumlanır. Gündelik yaşamdaki kalabalıklar için çekicilik, kapasite, işlevsellik ve okunabilirlik özellikleri kullanılır. Toplanma kalabalıkları, kapsayıcılık, akılda kalıcılık ve geçirgenlik kriterlerine dayanmaktadır. Kargaşa kalabalıkları, kamu güvenliği, kontrol edilebilirlik ve tahliye ilkeleri üzerinde alan ve kalabalık arasındaki ilişkiyi değerlendirmektedir. Çalışmanın sonuç kısmı, İstiklal Caddesi'ndeki üç meydan ve iki sokak kesitine ait kalabalık vakalarının mekanla kurduğu ilişkinin değerlendirmesini kapsamaktadır. Buna ek olarak, tezin son bölümünde kamusal alan ve kalabalık ilişkisini geliştirebilecek simülasyon, tasarım kılavuzu ve kalabalık yönetimi uygulaması gibi öneriler bulunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kalabalık Analizi, Kamusal Mekân Tasarımı ve Yönetim, Gündelik Yaşam, Kitle Etkinlikleri, Kaos-Acil Durum Planlaması