Jeomanyetik aktif durumlar için manyetik eşlenik noktalarındaki iyonosferik toplam elektron içeriğindeki (TEİ) değişimlerin incelenmesi

Bu tez çalışmasında manyetik eşlenik noktalarında elde edilen ölçülmüş toplam elektron içeriği (TEİ) değerlerinin jeomanyetik aktif durumda verdikleri tepkiler incelenmiştir. İnceleme düşük enlem bölgesinden Nakatane-Katherine (22,16o K, 202,3o D ile 24,16o G, 202,3o D), üçü orta enlem bölgesinden Beijing-Learmonth (30,63o K, 187,96o D ile 31,86o G, 187,35o D), Petropavlovsk-Canberra (46,28o K, 227,29o D ile 46,90o G, 228,33oD), Bar Harbor-Palmer Station (50,82o K, 9,26o D ile 51,31o G, 7,67oD) ve biri de yüksek enlem bölgesinden Ny Alesund–Davis (76,36o K, 129,44o D ile 76,52o G, 131,76o D) olmak üzere beş manyetik eşlenik istasyon çifti için yapılmıştır. Yapılan analizde serpilme diyagramı, üst üste binmiş dönem analizi (SEA) ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Bu analizler, Güneş lekesi sayısının maksimum olduğu 2015 yılında manyetik fırtınaların yaşandığı 4 farklı mevsimsel dönem için yapılmıştır. Her mevsimsel dönem için değerinin maksimum olduğu gün referans alınarak, bu tarihten ±45 gün öncesi ve sonrası incelenmiştir. SEA metodunda >2+ değerleri olay anı olarak belirlenmiş ve jeomanyetik aktivite durumu analize dahil edilmiştir. Regresyon modelinde ise değeri bağımsız değişken olarak göz önüne alınmıştır. Ayrıca manyetik eşlenik çiftlerinde taşınma süreci iki yönlü olacağı düşüncesi ile herbir manyetik eşlenik noktasındaki TEİ değeri bağımlı değişken olarak göz önüne alınırken diğer noktadaki TEİ değeri bağımsız değişken olarak kabul edilmiştir. Serpilme diyagramlarında düşük ve orta enlem bölgelerinden seçilen manyetik eşlenik çiftleri için tüm dönemlerde güçlü ve pozitif bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Yüksek enlem bölgesinden seçilen manyetik eşlenik çiftinde ise oldukça zayıf bir ilişki gözlenmiştir. SEA analizlerinde ise tüm manyetik eşlenik çiflerinden elde edilen TEİ değerleri jeomanyetik aktivite olay anı civarında tepki vermiştir. Bu tepki manyetik eşlenik çiflerine göre negatif yada pozitif olarak belirlenmiştir. Çoklu doğrusal regresyon analiz sonuçlarında Petropavlovsk-Canberra manyetik eşlenik çiftinin 2. dönemi ve Bar Harbor-Palmer Station eşleniğinin 4. dönemi hariç tüm dönemlerde TEİ katsayıları pozitiftir. Ekvatorda kutuplara gidildikçe bu katsayıların azaldığı görülmektedir. Modele dâhil edilen jeomanyetik indis (Kp) değerinin ise manyetik eşlenik noktasındaki TEİ değerlerinde oldukça düşük değerler aldıkları görülmektedir. Yani bir manyetik eşlenik çiftinin birindeki TEİ değeri, karşı uçtaki TEİ değerini indisinden çok daha fazla etkilediği görülmüştür. Sonuç olarak, yapılan analizler sonucunda jeomanyetik aktif durumda manyetik eşlenik noktalarındaki TEİ değerlerinin karşılıklı olarak birbirini önemli ölçüde etkiledikleri göz önünde bulundurularak, özellikle iyonosferik veya iyonosfer kaynaklı çalışmalarda herhangi bir eşlenik noktasındaki değişim incelenirken karşı eşlenik noktasındaki değişimlerin de göz önüne alınması gerektiği ve eşlenik noktalarının belirlenmesinde manyetik fırtınalı dönemlerdeki TEİ değerlerinin tepkisine bakılması önerilebilir.