Johann Gottfried von Herder'in insan ve tarih görüşü

Klasik anlamda tarih yazıcılığı Antik Dönem'de kronolojik veya otobiyografik bir kayıt tutma, meydana gelen olayları kısmen neden-sonuç ilişkisi bağlamında sıraya dizme faaliyetidir. Bu faaliyet özellikle Aristoteles gibi filozoflar tarafından pek itibar edilmeyen bir uğraştır. Bunun sebebi ise tarihsel bilginin epistemolojik bir değerinin olmadığı düşüncesidir. Orta Çağ'a gelindiğinde tarihe ve tarih yazıcılığına artan ilgi tarih felsefesinin temellerinin atılmasını sağlamıştır. Modern Dönem'de ise artık tarihçilik ve tarih felsefesi özellikle Aydınlanma Hareketi'nin politik bir aracına dönüşmüştür. Avrupa'da on sekizinci yüzyılda iyice hakim duruma geçen Aydınlanma Hareketi, Almanya'da romantizm akımının öncüsü olan J. G. Herder tarafından eleştirilmiştir. Bu çalışmanın konusu Herder'in bu eleştirileri doğrultusunda ortaya koyduğu tarih ve insan felsefesidir. Bu sayede Türkçe literatüre Herder ile ilgili küçük bir katkı yapmak amaçlanmıştır. Herder, Aydınlanma hareketinin tarih felsefesine olan ilgisinin nedenlerini görmüş ve buna karşı çıkmıştır. Onlar tarih felsefesi sayesinde insan doğasını ve tarihin yasalarını keşfedebilecek, devlet kurumu gibi politik insani kurumları idealize edebileceklerdir. Fakat bu tutum "Aydınlanmış Despotizm" i ortaya çıkarmış, dünya halklarının ve kültürlerinin tektipleştirilmesi veya yok sayılması tehlikesini doğurmuştur. Bu tehlike karşısında Herder'in insanlık tarihi felsefesi tarihselci bir yaklaşımla tüm dünya halklarını hümanite ideali altında birleştirip halk milliyetçiliğini başlatmıştır. Herder her halkın ve kültürün biricikliğinden kaynaklanan değerine dikkat çekmiş, insanlık tarihinin doğa eliyle Tanrısal planın işleyişi olduğu fikrini temellendirmeye çalışmıştır. Herder kendine özgü felsefesini oluştururken; doğa analojilerinden yararlanmış, materyalist ve ampirist metodolojiyi kullanmıştır. Bunun yanı sıra nihai olarak spiritüalist bir tutumla metafiziğe başvurmuş ve ortaya sentez bir felsefe sistemi çıkarmıştır.