Jugendwerk disfaji emosyon ve aile değerlendirmesi ölçeği türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirliğinin araştırılması

Disfaji müdehalesinde, emosyonel boyutun ve aile dinamiklerinin öneminin giderek daha fazla anlaşılmasıyla bu dinamiklerin değerlendirilmesine olanak sağlayan bir araca ihtiyaç doğmuştur. Duygusal etkilenim ve aile sistemi etkilenimini bütüncül olarak ele alan ilk araç olarak, Jugendwerk Dysphagia Emotion and Family Assessment (JDFEA) bildirilmiştir. Bu çalışmada, orjinali Almanca olan, geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılan JDFEA ölçeğinin, Türkçe versiyonunun oluşturulması ve bu versiyonun geçerlik ve güvenirliğinin araştırılması hedeflenmiştir. Çalışmaya disfajisi olan bireyler ve disfajili bireylere bakım veren toplam 119 birey dahil edilmiştir. Çalışmada nicel ve nitel veri analizi yapılmıştır. Nitel veri analizi tek araştırmacılı fenomenolojik yaklaşım ile Maxqda programı kullanılarak analiz edilmiştir. Katılımcılar ilk değerlendirme ile birlikte JDFEA-Türkçe Versiyon (JDFEA-TR) ve Hastane Depresyon Anksiyete (HAD) ölçeğini, bakım verenler Pediatrik Yeme Değerlendirme Aracını (PEDI-EAT-10), disfajili bireyler Disfaji Handikap İndeksi (DHI) ve Yeme Değerlendirme Aracını (EAT-10) doldurmuştur. İlk görüşmeden iki hafta sonra 40 katılımcıya, JDFEA-TR ölçeği tekrar uygulanmıştır. Ölçeğin geçerlik ve güvenirliğinin belirlenmesi amacıyla yapı ve ölçüt geçerliği, iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir. Nitel veri analizi sonucunda 7 tema ve 26 kategori açığa çıkmıştır. JDFEA-TR ölçeğinin açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizlerinde 7 boyutlu faktör yapısı bulunmuştur. Cronbach Alfa değeri 0,748-0,956; Madde-toplam test korelasyon değerleri madde 0,291-0,709 arasında tespit edilmiştir. JDFEA genel skorları bakımından sınıf içinde istatistiksel olarak anlamlı uyum bulunmaktadır (p<0,05). Bu uyum pozitif ve yüksektir (Intraclass Correlation Coefficient: 0,994). JDFEA-TR ölçeği ile HAD, DHI ve EAT-10 ölçeği arasında orta düzeyde ilişki bulunmuştur. Disfajili bireylerin anksiyete ve depresyon skorları bakım verenlere oranla daha yüksek bulunmuştur. JDFEA-TR ölçeğinin disfajili bireyler ve bakım verenlerde, disfajinin emosyonel ve aile sistemi etkilenimlerinin daha iyi anlaşılabilmesi için klinik değerlendirme bataryasına eklenmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Disfaji, Emosyon, Geçerlik, Güvenirlik, Öz değerlendirme