Kaçar Hanedanı (1795-1925)

Türkistan coğrafyasından batıya olan Türk göçlerinin ikinci istikametini oluşturan İran, Hindistan'a giden yolların güzergahında olması ve sahip olduğu doğal zenginlikler sayesinde bir cazibe merkezi olmuştur. Eski çağlardan itibaren çeşitli kavimleri ve İslâm döneminde ise Arap Müslümanları kendisine çekerek hareketli bir siyasî geçmişe sahip olmuştur. Bu coğrafyaya gelerek etkili olan Türkler, sahip oldukları teşkilatçılıkları sayesinde idareyi ele geçirmiş ve uzun sayılabilecek bir dönemde İran tahtını ellerinde bulundurmuşlardır. İran'ın kuzeybatısından gelerek daha çok Esterabad ve Mazenderan bölgesine yerleşen Kaçarlar, Safevilerin yıkılmasından sonra baş gösteren iç karışıklık ve siyasî boşluktan istifade ederek saltanata doğru adım atmaya başlamış, Zendlilerin yıkılmasından sonra da tahtı ele geçirmişlerdir. Ağa Muhammed Han'ın iki yıllık saltanatından sonra tahta oturan Feth Ali Şah, Hindistan'ı elinde bulunduran İngiltere ile bu yollar üzerinde kendisini durdurmaya çalışan Fransa'nın rekabetlerine sahne olmuştur. Ayrıca, kuzeyde Afganistan üzerinden Hindistan'a ulaşmak ve güneyde ise Basra körfezine inmek isteyen Rusya'nın emellerine karşı durmaya çalışmıştır. Batılı emperyalist devletlerin siyasî ve iktisadî nüfuz mücadelesinden doğan müdahalelere maruz kalan ülke, Nasıreddin Şah'ın başta İngiltere şirketleri olmak üzere yabancı sermaye sahiplerine millî kaynaklan peşkeş çekmesi sonucu bağımsızlığım yitirmiştir. Gerek yabancı nüfuzuna ve gerekse mevcut yönetime karşı memnuniyetsizlikler, Muzaffereddin Şah zamanında rejimin değişmesini sağlamışsa da ülkenin içinde bulunduğu buhranların sonu gelmemiş ve nihayetinde İngütere ile Rusya arasında topraklan paylaştınlmıştır. Afganistan, Hindista körfezindeki hakimiyeti kaybetmek istemeyen İngiltere, kuzey pdap^bö\j^&mn tenVII Rusya'nın eline geçmesini uygun görmüştür. Ancak, daha sonra buraya el atacak Amerika petrol şirketlerine el altında yardım etmeyi de ihmal etmemiştir. Almanya'nın yeni bir güç olarak İngiliz menfaatlerine göz dikmesi ve Basra körfezindeki İngiliz hakimiyetini tehlikeye düşürmesi, yerli halkı elde 'etme siyasetini devreye sokmuş, Afganistan'da olduğu gibi boylara ve aşiretlere yüklü miktarda altın ve paralar dağıtılmıştır. Ahmed Şah'm yeteneksiz kişiliği de eklenince devletin çöküşü ve işgale uğraması süreci hızlanmıştır. Anahtar Kelimeler: İran, Kaçar Hanedanı, Afganistan, Herat, Meşrutiyet, Sömürgecilik, İstikraz, Hindistan, Faramasoneri, İngiltere, Rusya, Cemaleddin Esedabadî (Afganî), Islahat, Kazakhane, Gardanne, John Malcom, Harford Jones, Paskievitch, Petrol, Basra körfezi.