Kahramanmaraş depreminin dini ve sosyolojik yansımaları: Zonguldak'a yerleşen depremzedeler üzerine bir araştırma

Bu araştırmanın temel amacı, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen ve "asrın felaketi" olarak nitelendirilen Kahramanmaraş merkezli depremlerin, Zonguldak ilinde yaşayan bireyler üzerindeki sosyolojik ve dini etkilerini ortaya koymaktır. Deprem öncesi, anı ve sonrası olmak üzere üç aşamada bireylerin deneyimledikleri sosyal yansımalar ve dini başa çıkma stratejileri incelenmiştir. Çalışma, doğal afetlerin bireylerin inanç sistemleri üzerindeki etkilerini anlamlandırmayı ve bu sürecin toplumsal bütünlük, dayanışma ve psikolojik iyileşme açısından nasıl bir rol oynadığını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma deseni benimsenmiş ve özelde fenomenolojik (olgubilim) yöntem kullanılmıştır. Çalışma grubu, Zonguldak'ta yaşayan ve depremi doğrudan ya da dolaylı yoldan deneyimlemiş bireylerden amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilmiştir. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşmeler yüz yüze gerçekleştirilmiş, ses kayıtları alınmış ve ardından yazılı dökümler oluşturulmuştur. Verilerin çözümlenmesinde içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Toplanan veriler, betimsel ve tematik analiz yoluyla değerlendirilmiştir. Kodlama süreci araştırmacı tarafından yapılmış, elde edilen kodlar temalar altında birleştirilerek yorumlanmıştır. Katılımcı görüşleri doğrudan alıntılarla desteklenmiş ve nitel veri analiz ilkelerine uygun biçimde raporlanmıştır. Analiz sürecinde geçerlik ve güvenirlik açısından katılımcı onayı, akran değerlendirmesi ve uzman görüşü alınarak çalışmanın iç tutarlılığı sağlanmıştır. Araştırma bulguları, depremin yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda manevi ve toplumsal düzeyde de ciddi etkiler yarattığını ortaya koymaktadır. Katılımcıların büyük çoğunluğu, yaşadıkları korku, kayıp ve belirsizlik duygularıyla baş etmede dini inançlarının önemli bir destek unsuru olduğunu ifade etmiştir. Din, afet sonrası bireylerde psikolojik dayanıklılık, anlam üretimi, umudun korunması ve toplumsal dayanışma gibi mekanizmaları destekleyici bir rol oynamıştır. Bu araştırmanın bulguları doğrultusunda, deprem gibi yıkıcı afetlerin yalnızca fiziksel kayıplarla sınırlı kalmayıp bireylerin psikolojik ve sosyolojik yapılarında derin etkiler bıraktığı görülmüştür. Özellikle dini inanç ve uygulamaların, afet sonrası başa çıkma süreçlerinde önemli bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda, çeşitli öneriler sunulmaktadır: İlk olarak, afet sonrası sunulan psikososyal destek hizmetlerine, bireylerin dini ve manevi ihtiyaçlarını da göz önünde bulunduran unsurların entegre edilmesi gerekmektedir. Kriz dönemlerinde bireylerin yaşadığı anlam boşluğunun giderilmesinde dini referansların önemli bir işlev gördüğü düşünülerek, afet bölgesinde görev yapan psikolog, sosyal hizmet uzmanı ve ilahiyat alanı mensuplarının birlikte çalışabileceği disiplinlerarası ekiplerin oluşturulması önem arz etmektedir. İkinci olarak, DİB başta olmak üzere, din hizmeti sunan kurum ve kuruluşların afet sonrası süreçte daha aktif rol almaları ve manevi rehberlik hizmetlerini organize bir şekilde sunmaları gerekmektedir. Bu kapsamda, özellikle afet bölgelerinde görev yapacak din görevlilerine kriz yönetimi, travma psikolojisi ve afet sonrası dini başa çıkma mekanizmaları konusunda hizmet içi eğitimler verilmelidir. Üçüncü olarak üniversitelerde afet sosyolojisi, din psikolojisi ve kriz dönemlerinde manevi danışmanlık gibi disiplinlerarası alanlara yönelik lisansüstü düzeyde daha fazla araştırma ve tez çalışması teşvik edilmelidir. Çünkü afet sonrası toplumun toparlanma süreci yalnızca teknik yardımlarla değil, aynı zamanda toplumsal dayanışma, umut ve anlam inşasıyla mümkündür. Din, bu anlam inşasında etkili bir rol oynadığı için ihmal edilmemelidir. Son olarak, yerel yönetimlerin afetlere hazırlık süreçlerinde sadece altyapı ve fiziksel risk azaltma stratejilerine değil, aynı zamanda toplumun sosyo-kültürel ve dini yapısına uygun toplumsal direnç geliştirme programlarına da yer vermesi önerilmektedir. Böylece afet sonrası bireylerin toparlanma süreci hızlandırılabilir ve toplumun psikososyal bütünlüğü korunabilir.