Kalkınma kutuplarının bölgesel kalkınma üzerindeki rolü: Filyos vadisi projesine halkın katılımının değerlendirilmesi

Dengesiz kalkınma modellerinden kalkınma kutupları teorisi, 20. yüzyılın ünlü ekonomist ve entelektüellerinden Francois Perroux tarafından literatüre katılan önemli çalışmalardan biridir.F. Perroux, kalkınma kutbu teorisi ile ülkenin tamamında ekonomik kalkınmanın aynı anda ve eşit düzeyde gerçekleşmeyeceği ve bazı bölgelerin kalkınmada kutup etkisi yaratacağını ileri sürmektedir. Bu durum bölgelerin sosyokültürel ve coğrafi desenlerinin benzerlik taşımaması, iktisadi şartlarının elverişsizliği ve üretim faktörlerinin farklılık göstermesi ile ilişkilidir. Sınırlı kaynaklar gereği ekonomide kalkınmayı sağlayan endüstrileşme bölgenin tamamında bir bütün olarak değil sadece belli gelişme merkezlerinde yoğunlaşmaktadır. F. Perroux oluşan bu endüstriyel yoğunlaşmada sürükleyici (motor) birimin diğer endüstri odaklarını harekete geçirerek, sürükleyici endüstrinin lokomotif özelliği sayesinde zamanla endüstriyel komplekslerin ortaya çıkacağı ve kalkınmanın sağlanacağı kanaatindedir. Bu doğrultuda esas olan kutup etkisi, hız kazanan büyümenin ortaya çıkardığı olumlu dışsallıklar ve etkileşimler ile gerçekleşmektedir. Gelişen büyüme kutupları diğer endüstri odakları ve yerel ekonomide çarpan etkisi yaratmaktadır. Dünya'daki kalkınma kutbu denemeleri incelendiğinde İtalya'nın kuzeyi ve güneyi arasındaki gelişmişlik farklarını azaltmaya yönelik Mezzogiorno bölgesinde başlatılan çalışmalarda, proje süresince bölge halkının görüşlerinin göz ardı edildiği ve yerel girişimler dikkate alınmadığı görülmekte olup nitekim proje başarısızlıkla sonlanmıştır. 1986 yılında benzer nitelikli Agenzia çalışmasında ise daha stratejik bir yaklaşım olarak halk katılımı önemsendiği için başarı sağlanmıştır. Şöyle ki kalkınma kutbu potansiyeli taşıyan projelerin başarı sağlaması için en önemli faktörlerden biri yerel halkın projeye katılımı ve desteğidir. Filyos Vadisi Projesi bölgeye yapılan kamusal ve özel yatırımlar, altyapı ve ulaştırma çalışmaları ile istihdam olanakları incelendiğinde bölge için kalkınma kutbu potansiyeli bulunan bir projedir. Halkın projeye katılımı, projenin akıbeti ve bölgesel kalkınma üzerinde kritik öneme sahip olup halka olanak sağlandığı takdirde projede etkin rol alacağı ve bölgesel faaliyetlerde kalkınmayı sağlayan kutup etkisini hızlandıracağı aşikârdır. Çalışmamızda Filyos Vadisi Projesi, F. Perroux'un 'kalkınma kutbu teorisi' bağlamında ele alınarak yapılan alan araştırması ile kalkınmada halk katılımı faktörü doğrultusunda bölge halkının proje hakkındaki görüş ve beklentileri değerlendirilmiş olup, halkın projenin gerçekleşmesinden memnun olduğu n:239 (%68,3), halkın proje kapsamında çalışmak istediği n:160 (%45.7), halkın proje başarısında halk katılımını gerekli gördüğü n:224 (%64,0), halkın proje ile ilgili toplantılara katılmak istediği n:214 (%61,1), proje ile ilgili kararlarda yer almak istediği n:163 (%46.6) ve halkın proje sonrası uygulama aşamasında bulunmak istediği n:157 (%44,9) tespit edilmiştir. Halkın Filyos'un gelişme merkezi olması ve kutup etkisine yönelik kalkınmayı bloke edici müdahale ve görüşüne rastlanmamıştır. Bu doğrultuda araştırma neticesinde elde edilen veriler değerlendirildiğinde proje ile ilgili etkinlik ve tanıtım faaliyetlerinin artırılması gerektiği, yöre halkının beklentilerinin karşılanmasına yönelik proje kapsamındaki istihdamın öncelikli olarak yöreden sağlanması, girdilerin yöredeki ticari esnaflardan edinilmesi ve yöredeki yerel girişimlerin desteklenmesinin gerektiği düşünülmektedir. Halkın projedeki rolünün artırılması için mevzuatsal düzenlemeler yapılması, kurumsal ve idari uygulamalarda yeni mekanizmalar oluşturulması ve bu doğrultuda politika yapıcılara çarpıcı öneriler geliştirilmesi düşünülmektedir.