The use of asbestos as a construction material in public buildings: a case study

Asbest mineralleri, fiziksel ve kimyasal özellikleri nedeniyle 20. yüzyılın başından itibaren, özellikle yapı sektörü olmak üzere bir çok endüstriyel alanda kullanılmıştır. Endüstride yaygın olarak tercih edilmesine rağmen, asbestin sağlık üzerindeki kansorejen etkisi tanımlanmıştır. Bu nedenle, dünya genelinde asbest minerallerinin kullanımı yasaklanmıştır. Ancak, Türkiye'de günümüzde kentsel dönüşüm projeleri sebebiyle asbestin sağlığa olumsuz etkisi gündeme gelmiştir. Bu çalışmanın asıl amacı, kamu binalarında asbest kullanımı amacıyla yapı malzemelerini incelemektir. Tez çalışması süresince, saha ve laboratuvar çalışması olarak iki aşamalı araştırma metodolojisi uygulanmıştır. İlk aşamada, Ankara'da 5 farklı yerleşkede bulunan 1960-1980 tarihleri arasında yapılmış 10 kamu binası seçilmiş olup; bu binalardan, duvar, yer kaplaması ve yalıtım malzemesinden oluşan toplamda 150 numune alınmıştır. Araştırmanın ikinci aşaması ise numunelerin mineralojik ve petrografik incelenmesi için laboratuvar ortamında yürütülmüştür. Numuneler öncelikli olarak, stereo mikroskop altında incelenerek lifli yapılarının yoğunluğuna göre sınıflandırılmışlardır. Sonraki adımda ise, polarize ışık mikroskobu altında numunelerin asbest içerikleri ve türleri incelenmiştir. Araştırma bulguları, 150 numunenin %47'sinde asbest olduğunu göstermektedir. Ayrıca, asbest minerallerinin sadece yalıtım malzemelerinde değil duvar ve yer malzemelerinde de kullanıldığı tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, numuneler içerisinde, insan sağlığı açısından en riskli olan asbest türlerinden amosit ve krosidolit dahil tüm altı asbest tipinin de bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu tez çalışmasının asıl yeniliği, yapı malzemesi olarak kullanılan asbestin tahmin edilenden daha çok olduğununu açık bir şekilde anlatmaktır. Üstelik bu araştırma, asbest farkındalığını arttırarak, Türkiye'deki yıkım ve bakım-onarım süreçlerinden önce, hem çalışan hem de halk sağlığını korumak için asbest risk değerlendirmesinin uygulanmasının önemini vurgulayacaktır.