Kamu projelerinde proje değerlendirme yöntemlerinin karşılaştırılması:reel opsiyon yöntemi alternatif olabilir mi?

Ülkede refahın artırılması, makroekonomik istikrarın korunması, vatandaşların ihtiyaçlarının karşılanması gibi nedenlerle kamu sektörü tarafından yatırım projeleri ortaya koyulmaktadır. Kamu yatırım projelerinin getirilerinin neler olacağı, yapılacak yatırım projesinin ne kadar karlı olacağını ortaya koymak amacıyla çeşitli proje değerlendirme teknikleri kullanılmaktadır. Uzun yıllardan beri kullanılmakta olan geleneksel proje değerlendirme tekniklerinin yanında ayrıca modern yatırım proje değerlendirme tekniklerinden de az da olsa yararlanılmaktadır. Bu tekniklerden biri olan reel opsiyon yöntemi, karlı olmayan bir yatırımın zaman içinde karlı hale gelebileceğini göstermeye çalışmaktadır. Yarı iklim kuşağında yer alan Türkiye'nin yıllık toplam 112 milyar m3 kullanılabilir su (yer üstü ve yer altı) potansiyeline sahiptir. 2019 yılı resmi nüfus verilerine göre ülkemizde 82.003.882 kişi yaşamaktadır. 2019 yılı resmi nüfus verisi dikkate alındığı zaman resmi verilere göre ülkemizde kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı yaklaşık 1.366 m3/yıl civarındadır, uluslar arası ölçütlerde kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarına göre Türkiye, su kısıtı (azlığı) yaşayan ülkeler arasında kabul edilmektedir. Bu nedenle, kamu sektörü tarafından kalkınma politikaları kapsamında Türkiye'nin su potansiyelinin mevcut ve gelecekteki ihtiyaçları karşılayabilecek şekilde etkin, verimli ve sürdürülebilir bir şekilde kullanılabilmesi amacıyla projelerin ortaya konulması önem arz etmektedir. Ortaya koyulan bu tür projeler, genellikle ilk yatırım maliyeti yüksek, yüksek riskler barındıran, katma değeri yüksek ve ekonomik ömrü çok uzun olan yatırım projeleridir. Kamu sektöründeki bu tür projelerin değerlendirilmesi yapılırken çok büyük oranda net bugünkü değer gibi geleneksel proje değerleme tekniklerinden yararlanılmaktadır. Geleneksel proje değerleme teknikleri ile yapılan değerlendirmeler sonucu karlı olmadığı anlaşılan bir proje reddedilmekte ve fizibilite aşamasından sonra rafa kaldırılmaktadır. Su kısıtı yaşayan Türkiye için su kaynaklarının geliştirilmesi ve suyun depolanması bu kadar önemli iken, bu çalışmada esnekliği ve riski dikkate almayan geleneksel proje değerlendirme yöntemleri ile değerlendirilerek rafa kaldırılmış bir projenin modern bir proje değerlendirme yöntemi olan reel opsiyon yöntemi ile değerlendirilerek karlı bir proje hale gelip gelmediği ortaya koyulacaktır.