Kamu yatırım maliyetlerinin kısmi geri kazanımı için değer esaslı alternatif bir model önerisi

Bu çalışmada kamu yatırımlarından kaynaklı taşınmazlarda meydana gelen değer artışlarının tespit edilerek bu değer artışlarının şerefiye vergisi (değerlenme resmi) ile kısmi olarak kamuya kazandırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla taşınmazlarda oluşan değer artışlarını belirlemek için CBS yazılımı kullanılarak nominal değerleme yöntemiyle çalışma alanlarının kamu yatırımı öncesi (Model 1) ve sonrası (Model 2) 1 m çözünürlüklü piksel tabanlı nominal değer haritaları üretilmiştir. Değer haritalarının üretilmesinde değere etki eden değişkenlerin belirlenmesinde faktör analizi kullanılmıştır. İlk olarak her iki modelde değere etki eden değişkenlerin hangi boyutlarda yer aldığını saptamada "Açımlayıcı Faktör Analizi" kullanılmıştır. Ortaya konulan yapının doğruluğunu sınamak için "Doğrulayıcı Faktör Analizi" yapılmıştır. Daha sonra piksel tabanlı nominal değerler parsel verisiyle çakıştırılarak, parsel tabanlı nominal değer haritaları üretilmiştir. Çalışma alanlarının hesaplanan ortalama nominal katsayısı ile taşınmazların model fiyatları belirlenmiştir. Kamu yatırımlarının etki alanlarında kalan taşınmaz sahiplerinin şerefiye vergisine yönelik tutum ve görüşlerini belirlemede ise karma araştırma yaklaşımı kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre; Model 2'de Model 1'den farklı olarak "yakınlık-erişilebilirlik", "ulaşım aksı-konum", "kamu yatırım projesinin özellikleri" ve "manzara" değişkenleri taşınmaz değerine etki ettiği belirlenmiştir. Çalışma özelinde yaklaşık olarak %10 vergi alınması durumunda her iki kamu yatırım maliyetinin tamamının karşılanabildiği tespit edilmiştir. Çalışma alanındaki taşınmaz sahiplerinin vergiye yönelik tutum ve görüşlerinde ise, eğitim seviyesinin belirleyici olduğu ve kamu yatırımı projesinin hangi özellikleri içermesi konusunda görüşlerinin alınmasının vurgulandığı sonucuna varılmıştır. Kamu yatırım projelerinde bireylerin de görüşlerinin dikkate alınması projelerin sürdürülebilirliği, etkin bir şekilde yönetilmesi ve yaşanabilecek sorunların en aza indirilmesinde önemli bir adım olabileceği düşünülmektedir.