An archaeoacoustic study on Cappadocia; acoustical identification of religious and secular indoor spaces

Bu çalışmanın amacı Kapadokya‟nın özellikli kayadan oyma yapılarının iç mekân akustik özelliklerini tespit etmek ve işitsel özellikleri özgün kullanımında bağlamı ile birlikte tartışmaya olanak sağlamaktır. Kapadokya‟nın kayadan oyma yapıları UNESCO tarafından dünya karma -doğal ve kültürel- mirası arazilerine dahil edilmiştir. Kapadokya‟nın Orta Bizans Dönemi yapıları/arazileri arkeolojik olarak pek çok çalışmaya konu olmuştur. Bu çalışma bölgedeki yapıların işitsel özelliklerini araştırması bakımından bir ilk olacaktır. Benzer akustik araştırmalar arkeoakustik kapsamında dünyada doğal mağaralar (Paleolitik mağaralar) ve kayadan oyma yapılar (Neolitik yapılar, Roma katakombları) üzerinde yürütülmüştür. Bu çalışmanın yöntemi üç başlıktan oluşur; Orta Bizans dönemine ait Hallaç, Açıksaray ve Avanos bölgesinde yer alan beş kayadan oyma yapının (bir kilise ve dört yerleşim yeri/konut salonu) sahada akustik ölçümleri; Göreme ve Ürgüp yöresinden toplanmış kayaların empedans tüpü ile ses yutma katsayılarının belirlenmesi; Çanlı kilisenin ışın izleme simülasyonları ile işitsel olarak yeniden oluşturulması/canlandırılması. Tüp ölçümleri ve simülasyonlar sonucunda Kapadokya‟nın farklı bölgelerinde farklı ses yutuculukta ve dolayısıyla değişken fiziksel özellikte tüf kayaları olduğu belirlenmiştir. Saha ölçümleri ve akustik simülasyonlar ile çalışılan mekanların akustik parametre (EDT, T20, T30, C80, D50, ve STI) değerleri elde edilmiştir. Sonuç değerlere göre hem kayadan oyma Hallaç Kilisesi hem de kagir yapı Çanlı Kilise işitsel anlamda dini pratikler için kullanımına oldukça uygundur. Diğer yandan görece düşük çınlama süreleri ve yüksek anlaşılabilirlik dizinleri ile çalışılan konut salonları konuşma temelli kullanımlara daha uygun bulunmuştur. Kayadan oyma yapılar dünyada arkeoakustik çalışmalara konu olmuş benzer yapılarla karşılaştırılmış; akustik parametre değerleri karşılaştırıldığında Kapadokya tüfü doğal mağaralarda bulunan karst kayasına göre daha ses yutucu, Roma katakomblarındaki tüf kayasına göre ise daha yansıtıcı bulunmuştur. Keywords: Arkeoakustik, Kapadokya‟nın Sesleri, Tarihi Yapı Akustiği, Mağara Akustiği, Kayadan Oyma Mimari