Kapıdağ Yarımadası ve Güney Marmara adalarının jeomorfolojisi ve kuaterner'deki evrimi

Kapıdağ Yarımadası ve Güney Marmara Adaları, bu tezin çalışma sahasını oluşturmaktadır. Çalışmalarımıza önderlik eden Tunçdilek vd'lerinin 1987'de kaleme aldıkları "Marmara Takım Adaları (Bugünkü Arazi Kullanım Potansiyeli)" isimli kitabın jeomorfoloji bahsinde birçok taraça lokalitesinden bahsedilmiş ve haritalanmış olması, ancak detay bilginin bulunmaması bizleri adı geçen tez sahasına yönlendirmiştir. Güney Marmara Adalarından özellikle büyük alanlı adalarda (Marmara, Avşa, Paşalimanı, Ekinlik) detaylı araştırmamıza ve Tunçdilek ve ekibi tarafından bahsedilen denizel taraçaların büyük çoğunluğunda bozulmamış doğal halde yüksekte kalmış taraça düzlüğü şeklinde bulunmasına rağmen; hiçbirinde denizel depo bulunmamıştır. Tüm bunlara rağmen; farklı lokalitelerde olmasına karşın, Avşa, Koyun ve Marmara adalarındaki lokalitelerinin tamamı akarsu ağzına karşılık gelen metamorfik temelli adaların anakayasını oluşturan ayrışmış ve 3-4 m yüksekliğinde mikro-falez karakterli kolüvyal dolgulu depolar tarafımızdan tesbit edilmiştir. Bu durumu, hemen hemen aynı yapısal ve litolojik unsurları gördüğümüz, aslında bir ada iken; sonradan bir tomboloya dönüşen Kapıdağ Yarımadası kıyılarında da görmek mümkündür. Marmara Denizi çevresinde, Yaltırak ve Sakınç ekibinin 2002'de yaptığı çalışmalara dayalı olarak bol fosilli depo karakteri gösteren denizel taraçalara "Marmara Formasyonu" ismi verilmiştir. "Marmara Formasyonu"nu karakterize eden denizel kabuk ve kavkıların yaşlandırması tarafımızdan yaptırılmış ve 1 4 AMS C (Karbon14) yaşları sırasıyla (kalibre edilmiş); Avşa Adası kuzeydoğusunda yüzeyden 7 0 cm aşağıda G.Ö. 1390-1240 yıl ve G.Ö. 1560-1340 yıl; 1 metre derinde G.Ö. 1380-1300 yıl; metre derinde G.Ö. 3960-3690 yıl; 230 cm derinde 3 farklı denizel kabukta G.Ö. 7150-6830 2 yıl, G.Ö. 7220-6930 yıl ve G.Ö. 2360-2150 yıl; Koyun Adası batısında 10 ve 2 metre gibi iki farklı seviyedeki G.Ö. 6540-6370 yıl ve G.Ö. 6950-6750 yılları arasında oluştuğunu işaret etmektedirler. iv Kısa mesafeler dahilinde bakıldığında bu denizel kavkıların yaşlarının günümüzden önce 6950-1300 yılları aralığında olduğu görülür ve Orta-Geç Holosen dönemini işaret ederler. 14 Hasır Adası batısındaki depoda kavkılardan yapılan AMS C (Karbon14) yaşı sırasıyla (kalibre edilmiş); günümüzden 2340 ve 1870 yılları arasında oluşmuş, deponun karakterine de bakılarak tsunami karakterli bir depo olmalıdır. Hasır Adası batısındaki günümüz deniz seviyesinin 2 metre altındaki yalıtaşları içinde bulduğumuz Ostrea edulis 14 kavkısından yapılan AMS C (Karbon14) yaşı sırasıyla (kalibre edilmiş); 2940-2730 yıllar işaret edilmesi; o dönemde deniz seviyesinin 2 metre kadar daha alçak olduğunu kanıtlar niteliktedir. Dolayısıyla 200 m boyundaki bu yalıtaşı bloğu, daha sonra deniz basmasına uğramıştır; günümüzde adanın batısında 2 m denizaltında kıyıya paralel uzanmaktadır. Kapıdağ Yarımadası ve Güney Marmara Adaları kıyıları, Orta-Geç Holosen'den günümüze deniz basmasına uğramış, sahadaki aktif tektonikten etkilenmiş ve boğulmuş genç kıyılardır. Anahtar Kelimeler: Marmara Formasyonu, Taraça, Orta Geç Holosen Dönemi, Ostrea Edulis