Karabük yöresinde yangın sonrası restorasyon uygulamalarının değerlendirilmesi

Karabük-Safranbolu yöresinde meydana gelen yangın sonrasında yanan alanın restorasyonu amacıyla dikim yapmak suretiyle alana getirilen karaçam, kızılçam ve sarıçam fidanlarının 2. yıl sonundaki büyüme ve adaptasyon yeteneklerinin ve yangın sonrası vejetasyonda meydana gelen doğal değişimlerin, oluşumların ve doğal süsksesyonun incelenerek değerlendirildiği bu araştırmada bilimsel açıdan yangın sonrası orman ekosistemlerinin restorasyonu ve rehabilitasyonu ile ilgili çok önemli bilimsel bulgulara ve sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışmada da öncelikle her üç türe ait aynı yıl gerçekleştirilen ağaçlandırma alanından rastlantı blokları deneme desenine göre alınan deneme alanlarında yapılan fidan boy ölçümleri elde edilen ham verilere varyans analizi ve Duncan testi uygulanarak istatistiki yönden değerlendirmeye tabi tutularak incelenmiş ve yorumlanmıştır. Üç farklı çam türünün arazi yaşı 2 olan fidanlarının meydana getirdikleri toplam boy büyümesi değerlerine uygulanan varyans analizi sonuçlarına göre türler arasında boy dikilen fidanların toplam boy büyümesi yönünden %95 güven düzeyinde istatistiki yönden farklılık ortaya çıkmıştır. %95 güven düzeyinde gerçekleştirilen Duncan Testine göre 2 yıl sonunda ortalama fidan boy büyümesi yönünden karaçam 12,43 cm'lik ve kızılçam da 11,92 cm'lik ortalama boy büyümesi değerleri ile ilk grupta yer alırken, sarıçam 8,75 cm'lik ortalama boy büyümesi değeri ile ikinci grupta yer almıştır. Araştırmada yanan alanların restorasyonu amacıyla 3 farklı çam türüne ait fidanlar kullanılarak gerçekleştirilen dikim uygulamalarında dikilen fidanların ikinci yıl sonundaki kök boğaz çapı gelişimleri de incelenmiştir. Özellikle yapay orman tesisi çalışmalarında dikilen fidanların mevcut yetişme ortamı koşullarından yararlanma seviyelerinin belirlenmesinde toplam fidan boyuyla birlikte çok önemli indikatör bilgiler veren fidan kök boğaz çapı gelişimi yönünden rastlantı blokları deneme desenine göre alınan deneme alanlarında yapılan ölçüm sonuçlarının ortalamasına uygulanan varyans analizine göre %95 güven düzeyinde türler arasında istatistiki açıdan anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Bu kapsamda türleri gruplandırmak için %95 güven düzeyinde uygulanan Duncan Testi sonucunda iki homojen gruba ayrılan türlerden, karaçam 4,38 cm'lik ve kızılçam da 4,19 cm'lik ortalama kök boğaz çapı gelişimleri ile ilk grubu meydana getirirken, sarıçam 3,29 cm'lik ortalama kök boğaz çapı gelişimi ile ikinci grubu meydana getirmiştir. Yapay orman kurma uygulamalarından birinin gerçekleştirildiği Safranbolu yöresi yangın sonrası restorasyon çalışmasında da dikim yoluyla orman kurma ve tesisi uygulamalarında kullanılan 3 çam türüne ait fidanların ikinci yılda sahip oldukları ortalama yaşama yüzdesi değerleri alınan deneme alanlarında gerçekleştirilen fidan sayımları sonucunda hesaplanmıştır. Ortalama fidan yaşama yüzdesi değerlerine uygulanan varyans analizi sonucunda türler arasında bu önemli değişken yönünden %99 güven düzeyinde istatistiki olarak önemli bir farklılık tespit edilmiştir. Bu itibarla %95 güven düzeyinde gerçekleştirilen ve türler arasında homojen gruplandırmayı amaçlayan Duncan Testini sonuçlarına göre, karaçam %85,32'lik ve kızılçam %81,77'lik ortalama fidan yaşama yüzdesi değerleri ile ikinci yıl sonunda ilk grubu oluştururken, sarıçam %75,96'lık ortalama fidan yaşama yüzdesi değeri ile ikinci grubu tek başına oluşturmuştur. Karabük-Safranbolu yöresinde meydana gelen ve araştırma alanını oluşturan bu çalışmanın ikinci aşamasını, yangından iki yıl sonra alana gelen türlerin familyaları ve yaşam biçimleri kare transekt kesişme metodu ile belirlenmek oluşturmuş ve ekosistemin iyileşme süreci açısından doğal vejetasyon yapısının tekrar oluşumuna ilişkin uygulamacılara katkı sağlayacak değerli bilgilere ulaşılmıştır. Bu itibarla yangından iki yıl sonra yanan alanda doğal süreçler sonucunda alana gelen türlerin familyalarına göre herbaryumda yapılan teşhisler sonucunda belirlenen sayıları belirlenmiştir. Bulgular itibarıyla araştırma alanında bulunan bitkilerin herbaryumdaki teşhisi sonrasında, alanda toplam 15 familyaya ait 36 türün yangından 2 yıl sonra alana doğal olarak geldiği belirlenmiştir. Bu bulgulara göre yanan alanda 2 yıl sonra en fazla türün bulunduğu familyalar Asteraceae (5 adet), Rosaceae (5 adet) ve Fabaceae (4 adet) familyaları olmuştur. Diğer taraftan bu türlerin Raunker'in yaşam formu sınıflandırmasına göre yüzdesel dağılımı tespit edilmiştir. Ulaşılan bilimsel bulgulara göre yangın 2 yıl sonra alana doğal yollarla gelen türlerin Raunker'in yaşam formları sınıflandırmasına göre belirlenen dağılımı incelendiğinde, en fazla türün %63,7 dağılım oranı ile Hemikriptofit yaşam formunda olduğu, bunu sırasıyla %15,4 dağılım oranı ile Kamefit, %9,3 dağılım oranı ile Geofit, %6,1 dağılım oranı ile Fanerofit ve %5,5 dağılım oranı Terofit yaşam formunun izlediği saptanmıştır.