Karaciğer nakli olmuş hastalarda motor-kognitif ikili görev egzersizlerinin kognitif fonksiyon, denge ve fonksiyonel kapasite üzerine etkilerinin araştırılması

Karaciğer Nakli Olmuş Hastalarda Motor-Kognitif İkili Görev Egzersizlerinin Kognitif Fonksiyon, Denge ve Fonksiyonel Kapasite Üzerine Etkilerinin Araştırılması, Hasan Kalyoncu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Doktora Tezi Gaziantep, (2024). Karaciğer yetmezliği sonucunda merkezi sinir sisteminin homeostazisi açısından önemli olan amonyak ve manganez gibi maddelerin vücuttan uzaklaştırılamaması sebebiyle hafif bilişsel problemlerden hepatik ensefalopatiye kadar birçok hastalık meydana gelmektedir. Biliş açısından önemli etkileri olan motor kognitif ikili görevin geriatrik bireylerden, nörolojik hastalığı olanlara kadar çok geniş bir alanda olumlu etkilerini ortaya koyan çalışmalar saptanmakla birlikte karaciğer nakli sonrası etkisini araştıran çalışmalar tespit edilemedi. Çalışmamız, karaciğer nakli olmuş hastalarda motor-kognitif ikili görev egzersizlerinin kognitif fonksiyon, denge ve fonksiyonel kapasite üzerine etkilerini araştırmak amacıyla yapıldı. Araştırmada klinikte yatmakta olan ve karaciğer nakli olmuş 63 hasta değerlendirmeye alındı. Elli yaş ve üzeri, 5 ila 7 gün sonunda tek başına mobilize olup ilk testleri uygulanabilen 47 hasta çalışmaya dâhil edildi. Çalışma sırasında 3 kişi yer değişikliği sebebi ile araştırmayı yarıda bıraktı. Bireyler, basit randomizasyon yöntemi ile rutin fizyoterapi uygulanan grup ( n=22) ve motor kognitif ikili görev grubu (n=22) olmak üzere iki gruba ayrıldı. Egzersizler; haftada 7 gün, günde 30-45 dakika, hastaların klinik özelliklerine uygun, bireye özgü fizyoterapi programı şeklinde gerçekleştirildi. Egzersiz öncesi ve sonrası durumlarını değerlendirmek amacıyla hastalara; Montreal Bilişsel Ölçeği, zamanlı kalk yürü testi, fonksiyonel uzanma testi, tek ayak üzerinde durma testi, 6 dakika yürüme testi, Senior Fitness Testi, yorgunluk etki ve yorgunluk şiddet ölçekleri, kırılganlık indeksi, oksijen satürasyon ölçümü, Tampa Kinezyofobi Ölçeği ve egzersizler başlamadan bir defa olmak üzere Charlson Komorbidite İndeksi uygulandı. Ayrıca egzersizler sırasında bireylerin yorgunluk durumlarına Modifiye Borg Skalası ile bakıldı. Araştırma sonunda her iki grubun egzersiz öncesi ve sonrası ölçümlerinde rutin fizyoterapi grubundaki Montreal Bilişsel Ölçeği skorları dışındaki tüm test sonuçlarında iyileşme tespit edildi (p<0.05). Grupların skorları karşılaştırıldığında ise motor kognitif ikili görev grubundaki bireylerin lehine Montreal Bilişsel Ölçeği skoru artarken; zamanlı kalk yürü testi ve sekiz adım yürüme testi skorlarında yine ikili görev grubu lehine düşüş meydana geldi (p< 0.05). Bu çalışmada motor kognitif ikili görev egzersizlerin kognitif fonksiyon, denge ve fonksiyonel kapasiteyi rutin fizyoterapi programına göre daha fazla arttıracağı öngörülmekteydi. Egzersizlerin sonunda birçok ölçümde iyileşme sağlansa da ikili görev grubunun bilişsel test ve zamanlı kalk yürü denge testi skorlarında daha anlamlı bir iyileşme saptandı (p< 0.05). Karaciğer nakli olmuş hastalarda özellikle kognitif fonksiyon ve dengeyi arttırmak için rutin fizyoterapi programına kognitif ikili bir görevin eklenmesi gerektiğini düşünüyoruz. Bu alanda uzun dönem takipli çalışmalar literatüre katkı sağlayabilir. Anahtar Kelimeler: Denge, Fonksiyonel Kapasite, Karaciğer Nakli, Kognitif Fonksiyon, Motor Kognitif İkili Görev.