Karadeniz bölgesindeki bazı aspir (Carthamus spp.)türlerinin taksonomik, fenolojik, ekolojik ve tarımsal özelliklerinin belirlenmesi

Bu araştırma; Orta Karadeniz bölümünin (Samsun, Sinop, Amasya, Çorum, Tokat, Ordu, Trabzon ve Artvin) doğal florasında bulunan aspir türlerden Carthamus lanatus L. ve Carthamus dentatus L. türünün taksonomik, fenolojik, ekolojik ve teknolojik özellikleri ile tarımsal potansiyellerinin belirlenmek amacıyla, 2018-2022 yılları arasında yürütülmüştür. Araştırma sonucu: Teşhisleri yapılarak birbirinden net bir şekilde ayırt edilen türlerin, tohum morfolojileri ve yüzey desenleri bakımından farklılıklar gösterdikleri belirlenmiştir. C. lanatus tohumlarının uzun ve sivri yapıda ve hilumlarının yüzeysel, C. dentatus tohumlarının ise basık ve küt yapıda ve derin bir hiluma sahip olduğu tespit edilmiştir. Tarımsal özellikler bakımından değerlendirildiğinde; C. dentatus L. türünün kireçli ve orta alkalin koşullarda ve rakım azaldıkça daha iyi geliştiği, C. lanatus türünün ise rakım arttıkça daha iyi geliştiği, rakım azaldıkça bitki boyunun daha kısa olduğu belirlenmiştir. Ayrıca her iki aspir türünün bitki boyu, bitkide dal sayısı ve bitkide tabla sayısı bakımından değerlendirilebileceği saptanmıştır. Fenolik bileşikler bakımından değerlendirildiğinde; çiçeklerdeki toplam fenolik bileşiklerin miktarının filari yapraklarından daha yüksek miktarda olduğu, fenolik bileşikler bakımından türler ve tür içinde lokasyonlar arasında farklılıklar bulunduğu, iki türde de klorogenik asit ve chrisin bileşiğinin en yüksek miktarda bulunduğu belirlenmiştir. Yağ asidi kompozisyonu bakımından değerlendirildiğinde; her iki türde ve bütün lokasyonlarda linoleik asit oranının diğer yağ asitlerinin oranlarına göre daha fazla olduğu belirlenmiş olup, her iki aspir türünün de linoleik aspir grubuna girdiği belirlenmiştir. Araştırma sonucunda C. dentatus ve C. lanatus aspir türlerinin sahip oldukları özel tarımsal ve teknolojik özelliklerden dolayı nitelikli aspir çeşitlerinin geliştirilmesinde gen kaynağı olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.