Karotid arter stentleme yapılan olguların risk faktörlerinin, kısa ve uzun dönem prognostik faktörlerin retrospektif olarak değerlendirilmesi

Beyin damar hastalıkları (BDH) dünyada ve ülkemizde sakatlık ve ölüme yol açan hastalıklar arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Beyin damar hastalıklarının %75-80'ini iskemik inmeler, %15'ini hemorajik inmeler oluşturmaktadır. Karotis arter stenozu iskemik inmelerin %10'una sebep olmaktadır. Ayrıca karotis arter stenoz derecesi ile ipsilateral inme riski arasında direk ilişki tespit edilmiştir. Karotid arter stentleme karotis arter stenozu olan hastalarda giderek daha sık kullanılmakta olup özellikle asemptomatik hasta grubunda medikal tedavi seçeneklerinin de artması ile endikasyon sınırı günden güne değişebilmektedir. Bu sebeple karotis arter stenozu olan hastaların perioperatif risk değerlendirilmelerinin yapılması ve risk değerlendirmelerine yönelik uygun hastaların revaskülarizasyon tedavilerine yönlendirilmesi son zamanlarda önem kazanmıştır. Çalışmamızda karotid arter stentleme uygulanan hastaların kısa ve uzun dönem prognozu, prognozda rol oynayan faktörlerin daha iyi tanımlanabilmesi, işlem öncesi perioperatif risk skalalarının belirlenebilmesi hedeflenmiştir. Çalışmaya alınan 584 karotid stentleme hastasının işlem sonrası 30 günlük prognozunda majör SVO %2,4, MI %2,2, minör SVO ise %3,4 oranında tespit edilmiş, %5 oranında stent tarafında serebrovasküler olay gelişmiştir. Hastaların 30 günlük SVO veya ölüm oranları %7,7 olarak hesaplanmıştır. 30 günlük mortaliteye bakıldığında vasküler ölüm oranı %1,4, nonvasküler ölüm oranı ise %0,5'tir. Karotid arter stentleme sonrası 1 yıllık takiplerine ulaşılan 460 hasta incelendiğinde 30 günlük işlem komplikasyonları dışında kalan bir yıllık majör SVO oranı %1,3, MI oranı %1,1, MACCE oranı ise %2,2'dir. 1 yıllık restenoz oranının ise %6,5 olduğu görülmüştür. Hastaların 1 yıllık mortalitelerinde vasküler ölüm oranı %1,1, nonvasküler ölüm oranı %1,3 olduğu dikkati çekmiştir. Karotid arter stentleme sonrası 309 hastanın 5 yıllık takip bilgilerine ulaşılmıştır. Hastalarda majör SVO oranı %1,3, MI oranı %7,8, MACCE oranı %9,1 olarak gelişmiştir. Hastaların 5 yıllık restenoz oranları %14,2, stent tarafı SVO oranı ise %2,3'tür. 309 hastanın 5 yıllık mortalitelerine bakıldığında vasküler ölüm oranı %1, nonvasküler ölüm oranı %3,2 olduğu dikkati çekmiştir. Karotid arter stentleme sonrası 112 hastanın 10 yıllık takip bilgilerine ulaşılmıştır. Hastalarda 10 yıllık toplam majör SVO oranı %6,2, MI oranı %19,6, MACCE oranı %25,9'dur. 10 yıllık restenoz oranı %21,4 iken stent tarafı SVO oranı %2,7 olarak görülmüştür. Hastaların 10 yıllık mortalitelerinde ise vasküler ölüm oranı %8, nonvasküler ölüm oranı %12,4 olduğu dikkati çekmiştir. Hastaların 10 yıllık MI, vasküler ölüm oranlarında belirgin artış işlem ile birlikte vasküler risk faktörlerine yönelik ideal medikal tedavinin önemini göstermektedir. Çalışma grubunda 10 yıllık takiplere bakıldığında en sık ölüm sebebi %20,2 ile enfeksiyondur. Enfeksiyonların işlemden bağımsız olarak uzun dönem takiplerinde altta yatan hastalıklarına sekonder geliştiği görülmüştür. Takipte 8 hasta (%9) majör SVO-iskemi nedeniyle, 8 hasta MI nedeniyle eksitus olmuştur. 10 yıllık takipte sigara kullanan hastalarda, semptomatik hasta grubunda, klopidogrel direnci olan hastalarda daha yüksek oranda SVO, MI oranı görülmüştür. 10 yıllık takipte erken cinsiyet ve sigara kullanan hastalarda daha yüksek oranda restenoz izlenmiştir. AF'si olan hastalarda ve semptomatik hasta grubunda takiplerde vasküler eksitus oranı daha yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak karotid stentleme işlemi güvenle uygulanabilen bir tedavi olmakla birlikte, vasküler risk faktörleri ve işlem sonrası komplikasyonlar açısından hastalar yakın takip edilmeli, işlem endikasyonları açısından preoperatif risk değerlendirmesi dikkatli yapılmalıdır. En ideal medikal tedavi, hayat tarzı değişikliği, sigara bırakma programları gibi takipler olmadan yapılan işlemlerde özellikle uzun dönemde vasküler olay riskinde tekrar yükselme görülmektedir.