Karşılaştırmalı çocuk ombudsmanlığı ve Türkiye için bir model önerisi

Günümüzde 18 yaş altı grup olarak algılanan çocukların da yetişkinler gibi temel hak ve hürriyetleri bulunmaktadır. Fakat bu gerçek çoğu zaman göz ardı edilmekte ve çocuk hakları adeta küçümsenmektedir. Oysaki birikip dağ gibi olan sorunlara yönelik çözümler acilen geliştirilmelidir. Birçok ülkede uygulanan çocuk ombudsmanlığı sorunların çözümü açısından üzerinde düşünülmesi gereken bir yapıdır. Bu çalışmada da çocukların karşılaştığı hak ihlallerini araştırıp inceleyerek gidermeye çalışan ve bağımsız olarak gerekli önleyici tedbirleri alabilen çocuk ombudsmanlığı incelenmiştir. Bu çalışma ile seçilmiş ülkelerin çocuk ombudsmanlığı modellerinin güçlü yanlarının tespit edilmesi ve Türkiye için bir çocuk ombudsmanlığı model önerisinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilk olarak literatür araştırması ile kavramsal ve kuramsal çerçeve oluşturulmuştur. Daha sonra 2018 ve 2019 yılları Save the Children raporları esas alınarak çocuk hakları konusunda iyi durumda olan dört ülke seçilmiştir. Seçilen ülkelerin (İzlanda, Kanada, Belçika ve Hollanda) çocuk ombudsmanlıkları doküman taraması ile incelenmiş olup elde edilen bulgular içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Türkiye'de çeşitli raporların verileri doğrultusunda; bebek ölüm oranlarının gelişmiş ülkelere oranlara daha yüksek olduğu, ülkede milyonlarca mülteci çocuğun olumsuz koşullar altında bir hayat sürdüğü, hükümlü çocuk oranlarının giderek artan bir seyir izlediği ve çocuk evlilikleri ile çocuk işçiliğinde bir azalmanın yaşanmadığı tespit edilmiştir. Bu durumlar ise mevcut yasal ve yönetsel sistemin çözüm üretmekte yetersiz kaldığını göstermektedir. Dolayısı ile Türkiye'de çocuk ombudsmanlığına duyulan ihtiyacın önemli ölçüde hissedildiği ve bu kurumun zorunlu olarak oluşturulması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu tez çalışması üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırmanın amacı, önemi, sınırlılıkları, araştırma ile ilgili temel kavramlar ve yapılan çalışmalarla birlikte araştırmanın yöntemi ortaya koyulmuştur. İkinci bölümde konu ile ilgili kavramsal ve kuramsal bir çerçeve çizilmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise sözü edilen ülkeler incelenmiş ve elde edilen bulgular doğrultusunda Türkiye için çocuk ombudsmanlığı modeli öngörülmüştür.