Katılımcı bütçe: Dünya uygulamaları ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi örneği

Katılımcı bütçeleme, çeyrek asrı aşkın süredir dünyanın farklı kentlerinde uygulanan; kamu kaynaklarının tahsisinde yurttaşlara doğrudan söz hakkı veren ve sürekli evrilen dinamik bir karar alma mekanizmasıdır. Bu yaklaşım, yerel ölçekte katılımı artırarak planlama ve uygulama süreçlerine yurttaşları dâhil eder, kamu mali yönetiminde şeffaflık ile hesap verebilirliği güçlendirir ve demokrasinin derinleşmesine katkı sunar. Uluslararası deneyimler, katılımcı bütçenin yalnızca mali önceliklerin belirlenmesinde değil, aynı zamanda toplumsal güvenin pekiştirilmesi ve kamu yönetiminin meşruiyetinin artmasında da etkili olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle katılımcı bütçe, demokratik yönetişim ilkelerini somutlaştıran stratejik bir araçtır. Bu tez, Türkiye'de katılımcı bütçenin henüz kurumsallaşamamış olmasını ve mevcut girişimlerin etkinlik, kapsayıcılık ve sürdürülebilirlik bakımından sınırlılıklarını sorunlaştırmaktadır. Literatür incelemesi, ulusal yazında küresel deneyimlerin aktarıldığını buna karşın Türkiye'deki uygulamaların, özellikle büyükşehir belediyeleri düzeyinde, sistematik biçimde ele alınmadığını ortaya koymaktadır. Çalışma, bu boşluğu İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) örneği üzerinden doldurarak literatüre katkı sunmayı hedefler. Bu kapsamda çalışmada, katılımcı bütçenin kuramsal temelleri özetlenmiş, dünyada başarılarıyla öne çıkan uygulamalardan çıkarılan dersler sunulmuş ve İBB deneyimi tasarım, süreç ve uygulama adımları bakımından karşılaştırmalı analiz yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Sonuçlar, İBB'nin katılımcı bütçe uygulamasının beklenen dönüştürücü etkiyi henüz yaratamadığını; kurumsallaşma için geliştirilmesi gereken çok sayıda yönünün olduğunu göstermektedir.