Katılımcı kırsal değerlendirme ile kırsal bölgede uygulamalı gerontolojik hizmet modeli tasarımı: antalya ili ibradi örneği

Amaç: Bu çalışma, kırsal bölgede yaşayan yaşlı bireylerin özgün ihtiyaçlarına uygun, sürdürülebilir nitelikte olan etkili hizmetlerin sunulmasını ve buna uygun bir Uygulamalı Gerontolojik Hizmet Modeli geliştirmeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Bu çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden olan durum çalışması deseninde gerçekleştirilmiştir. Katılımcı Kırsal Değerlendirme Teknikleri'nden yarı yapılandırılmış görüşme, sosyal haritalandırma ve Venn Şeması kullanılmıştır. Araştırma, Antalya ilinin İbradı ilçesinde gerçekleştirilmiştir. Örneklem için, maksimum örneklem çeşitlemesi yöntemiyle; 14 yaşlı ve 8 profesyonel bireye ulaşılmıştır. 30 gönüllü katılımcı ile sosyal haritalandırma ve Venn diyagramı olarak veriler toplanmıştır. Değerlendirmeler; tematik analiz, betimsel yöntem ve SWOT analizi kullanılarak yapılmıştır. Bulgular: Verilerin analizine göre, derinlemesine görüşmelerde yaşlılarda; yaşam durumu, temel ihtiyaçları, İbradı'da yaşam, bakım problemleri ve hizmete erişebilirlik ve ulaşılabilirlik, profesyonellerde ise; İbradı hakkında görüşleri, yaşlıların yaşam durumu, yaşlıların ihtiyaçları ve hizmetlere ve etkinliklere katılım vurgulanmıştır. Risk faktörleri olarak değerlendirilen bulgular arasında ise düşük eğitim seviyesi, yalnızlık, yaşlı nüfusu sayısının fazla olması ve bakıma muhtaçlık durumu bulunmaktadır. Sonuç: Uygulamalı Gerontolojik Model, Fayda Teorisi ile Çevre ve Kişi Uyum Teorisi çerçevesinde, yaşlıların sağlık, psikolojik, fiziksel, sosyal, ekonomik ve çevresel gereksinimleri dikkate alınarak müdahale alanları oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda kırsal alandaki yaşlılar, sınırlı sağlık hizmetleri, düşük ulaşılabilirlik, yalnızlık ve sosyal izolasyon gibi çok boyutlu zorluklarla karşı karşıyadır. Model, yerel kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde hizmet çeşitliliğini, erişilebilirliğini ve kalitesini artırmayı hedeflemektedir. Ayrıca yaşlı bireylerin kendi çevrelerinde kalmaya devam ederek hem aile desteğinden hem de profesyonel bakım hizmetlerinden yararlanmaları esas alınmaktadır. Anahtar Kelimeler: yaşlılık, kırsalda yaşlanma, uygulamalı gerontoloji, bakıma muhtaçlık, gerontolojik hizmet modeli