Phylogeography of rock nuthatches: An integrated approach

Bu çalışmada, Büyük Kaya Sıvacısı'nın (Sitta tephronota Sharpe, 1872) ve Kaya Sıvacısı'nın (Sitta neumayer Michahelles, 1830) morfolojik ve genetik varyasyonu değerlendirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda, filocoğrafya ve ekolojik niş modellemesinden yararlanılarak, türlerin tarihsel biyocoğrafyası tartışılmıştır. Kuvaterner'deki iklimsel dalgalanmalar, birçok türün Palearktik ekosistemi boyunca dağılım alanlarını değiştirmesine neden olmuştur. Son Buzul Maksimumu'nda bazı türler dağılım alanlarını genişletmiştir. Öte yandan türlerin büyük bir kısmı dağılım alanlarını daraltmak zorunda kalmıştır. Son Buzullar Arası dönemin bu açıdan etkileri ise literatürde nadiren çalışılmıştır. Ayrıca, sadece sığınak olarak tanımlanan güney enlemlerde dağılan kuş türlerinin dağılım alanlarını tarihsel olarak nasıl değiştirdikleri de çok fazla çalışmaya konu olmamıştır. Türlerin dağılım alanlarındaki bu değişimleri ekolojik niş modellemesi ve filogenetik analizlerle test etmek mümkündür. Bu tez çalışmasıyla, bu iki kuş türünün morfolojik varyasyon, genetik çeşitlilik ve dağılım örüntüleri detaylı bir biçimde incelenmiştir. Türlerin genetik çeşitlilik örüntüleri ve dolayısıyla tür hakkındaki filocoğrafi çıkarımlar mitokondriyel DNA'nın (mtDNA) ND2 ve ND3 bölgeleri dikkate alınarak gerçekleştirilmiştir. İki gen bölgesinin ortaya koyduğu genetik çeşitlilik örüntüsünün filogenetik değerlendirilmesi sonucunda iki tür içinde kriptik genetik çeşitlilik örüntüsü ortaya çıkmıştır. Buna göre, S. neumayer için Balkanlar ile Anadolu'nun tamamı ve İran'ın Zagros popülasyonu monofiletik bir grup oluşturmuştur. Benzer durum S. tephronota için de geçerli olmuş, bu türün dağılım alanının doğusundaki popülasyonlar ile Zagros popülasyonları monofiletik bir grup oluşturmuştur. Filogenetik sonuçlar morfolojik sonuçlarla büyük ölçüde örtüşmüştür. Türlere özgü dağılım verileri ve maksimum entropi makine öğrenme algoritması (MAXENT) kullanılarak, bu sıvacı kuşu türlerinin yeniden yapılandırılmış geçmiş biyoiklimsel koşullarındaki (~130000-116000 yıl önce Son Buzullar Arası dönemde ve ~22000 yıl önce Son Buzul Maksimumu sırasında) ve günümüzdeki (1960-1990 arası) coğrafi dağılımlarını test etmek için ekolojik niş modeli yaklaşımı benimsenmiştir. Ekolojik niş modeli ve filocoğrafya sonuçlarının beraber değerlendirilmesi, türlerin evrimsel tarihi hakkında güvenilir sonuçlar ortaya koymaktadır. Her iki türün ekolojik niş modeli sonuçları, türlerin Son Buzullar Arası dönemde günümüz ve Son Buzul Maksimumu'ndan daha dar bir dağılıma sahip olduklarını göstermiştir. Elde edilen sonuçlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde ve daha önceki taksonomik çalışmalarla birleştirildiğinde, Sitta neumayer için Zagros bölgesinde alttür olarak önerilmiş olan Sitta n. tschitscherini'nin ve aynı bölgede Sitta tephronota'nın alttürü olarak önerilmiş olan Sitta t. dresseri'nin alttürden ziyade tür olarak dikkate alınması gerektiği sonucuna varılmıştır.